Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου 2008

Ορισμένες σκέψεις σχετικά με το άρθρο "Τι εφημερίδα θέλουμε;"


Προς Γιώργο Κολοβό (συντάκτη του άρθρου), υπόλοιπα μέλη της συντακτικής επιτροπής και τους υπευθύνους έκδοσης της εφημερίδας "Ηχώ των Σαρακατσαναίων"

Θα ήθελα πρώτα απ' όλα να τονίσω πως αυτά που γράφω είναι προσωπικές απόψεις και σε καμία περίπτωση δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Ημαθίας. Ως διαχειριστής αυτού του ιστολογίου προσπαθώ να μην εκφέρω απόψεις προσωπικές και να μη θίγω θέματα που ενδεχομένως μπορούν να προκαλέσουν διαφωνίες. Ωστόσο στο συγκεκριμένο θέμα θα μου επιτρέψετε να εκφέρω την άποψή μου.

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα με τη σειρά.

Πρώτον, συμφωνώ απόλυτα μαζί σας πως πραγματικά έχει καταβληθεί μια εξαιρετική προσπάθεια και η εφημερίδα τα τελευταία δύο χρόνια έχει βελτιωθεί σημαντικά τόσο στο αισθητικό μέρος όσο και στην ποιότητα της ύλης που περιέχει αλλά και στην τακτικότητα της έκδοσής της. Παρ' όλο που φέτος εκδόθηκαν μόνο τρία τεύχη δεν είναι μακριά οι εποχές που η εφημερίδα τυπωνόταν μόνο πριν το Πανελλήνιο Αντάμωμα ή αν υπήρχε κάποιο συνέδριο.

Δεύτερον, συμφωνώ απόλυτα μαζί σου ότι η αποκλειστική ευθύνη για την παραγωγή των τευχών της εφημερίδας, της εξεύρεσης οικονομικών πόρων (συνδρομές, διαφημίσεις, επιχορηγήσεις) και της διάθεσής της είναι της Π.Ο.Σ.Σ..

Εδώ κάπου όμως αρχίζουν οι διαφωνίες.

Πριν ένα χρόνο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα έκκληση για πληρωμή των συνδρομών. Στο επόμενο κιόλας τεύχος(163) δημοσιεύσατε λίστα συνδρομών που ανέρχονταν στο συνολικό ποσό των 2.000 ευρώ. Κριτήριο δεν έχω για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα διότι δεν ξαναδημοσιεύτηκε τέτοια είδους λίστα ωστόσο διαβάζοντας και τα επόμενα δύο τεύχη(163 - 164 -165) παρατηρώ πως η έκκληση αυτή δεν συνεχίστηκε.
  • Κρατάω το γεγονός ότι πάνω από πενήντα άτομα ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της εφημερίδας για πληρωμή των συνδρομών και μπορώ να υποθέσω πως αν αυτή η έκκληση συνέχιζε να αποτελεί κύριο θέμα στην εφημερίδα μαζί με τα ευχαριστήρια της εφημερίδας σε αυτούς που ανταποκρίθηκαν τα πράγματα ίσως να ήταν καλύτερα σήμερα.
  • Θέτω το εξής ερώτημα ωστόσο. Στείλατε στους Συλλόγους μια λίστα με τους συνδρομητές της περιοχής τους ώστε να μαζέψουν κάποιες έστω συνδρομές;

Το προσχέδιο κυκλοφορίας το οποίο αναφέρεται στο άρθρο και το οποίο δημοσιεύτηκε στο φύλλο 163 αναφέρονταν σε πόρους οι οποίοι θα εξευρίσκονταν από διαφημίσεις και από ενισχύσεις από ιδιώτες και κρατικούς φορείς. Οι απορίες μου είναι οι εξής:
  • Βρέθηκαν ικανές διαφημίσεις;
  • Απευθυνθήκατε σε μεγάλες εταιρείες;
  • Συντάξατε επιστολή με λεπτομέρειες σχετικά με την εφημερίδα και την αναγνωσιμότητά της και να την στείλετε στα τμήματα μάρκετινγκ μεγάλων τραπεζών, σουπερμάρκετ, πολυεθνικών αλυσίδων λιανικής, εταιρειών πετρελαιοειδών κτλ;
  • Χρησιμοποιήσατε τις ενδεχόμενες προσωπικές δικές σας γνωριμίες αλλά και τις γνωριμίες προέδρων και μελών των Διοικητικών Συμβουλίων των Συλλόγων για να εξασφαλίσετε πρόσβαση σε κάποιες από αυτές τις εταιρείες;
  • Απευθυνθήκατε σε κρατικούς φορείς αναζητώντας κρατικές επιχορηγήσεις;

Αναφέρετε επίσης πως η αποστολή της εφημερίδας βασίστηκε σε μη ενημερωμένο αρχείο αναγνωστών. Ρωτάω λοιπόν.

  • Στάλθηκε αντίγραφο της λίστας διανομής στον κάθε σύλλογο με το μέρος αυτό που αφορά την δικιά του περιοχή ευθύνης ώστε να διορθωθεί κατά το δυνατόν;
  • Επεξεργάστηκε εσείς την λίστα έτσι ώστε να εντοπίσετε πιθανές διπλοεγγραφές και να τις επισημάνετε στα Διοικητικά Συμβούλια των Συλλόγων;
  • Και εν πάση περιπτώσει πως ενημερώνεται αυτό το αρχείο συνδρομητών; Αυτό ακόμη δεν το έχω καταλάβει.
Επισημαίνετε πως αφού διαπιστώθηκε πως η επιλογή της είσπραξης συνδρομών μέσω των αναγνωστών απέτυχε θα πρέπει εκ των πραγμάτων να ενεργοποιηθεί ο δεύτερος τρόπος για τη διανομή της εφημερίδας μέσω των συλλόγων. Και λετε επίσης πως ενδεχομένως αυτός ο τρόπος να αποτελέσει αφορμή για την καλύτερη οργάνωση των Συλλόγων.

  • Υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι για να βοηθήσει η Ομοσπονδία του Συλλόγους να οργανωθούν καλύτερα.
  • Επιπλέον οι άνθρωποι των Διοικητικών Συμβουλίων δεν πρέπει να γίνουν ταχυδρόμοι και εισπράκτορες συνδρομών. Άλλωστε έχουν αρκετά στο κεφάλι τους για να τους επιφορτίσετε και με αυτή την ευθύνη
  • Θεωρώ πως η επιλογή αυτή θα υποβαθμίσει την εφημερίδα.
Σωστά αναφέρετε πως τίποτα δεν επιβάλλεται και πως η πρόταση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει πηγή προβληματισμού. Στα πλαίσια αυτά λοιπόν κι εγώ καταθέτω τις απόψεις μου.

  1. Η εφημερίδα όχι μόνο δεν πρέπει να περιορίσει τους αναγνώστες της αλλά αντίθετα θα πρέπει να τους διευρύνει. Συμφωνώ πως πρέπει να γίνει εκκαθάριση διπλοεγγραφών αλλά και εγγραφών που δεν ισχύουν πλέον. Ωστόσο πιστεύω πως η εφημερίδα πρέπει να φτάνει σε κάθε σπίτι όπου υπάρχει έστω και το παραμικρό ενδιαφέρον. Επιπλέον θα πρέπει να αποστέλλεται σε κάθε φορέα πολιτιστικό, πολιτικό, οικονομικό προωθώντας με αυτό τον τρόπο το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για τους Σαρακατσάνους. Η μεγάλη αναγνωσιμότητα μιας εφημερίδας είναι τεράστιο όπλο επιδιώκοντας την εξεύρεση σοβαρών διαφημίσεων.
  2. Η εφημερίδα πρέπει με κάθε τρόπο να αποκτήσει τακτικότητα στην έκδοσή της. Όταν αναζητείς διαφημίσεις δεν μπορείς να μην έχεις ένα έντυπο το οποίο εκδίδεται σε τακτική βάση. Τι θα τους πεις; Ότι πέρυσι εκδώσαμε 5 φύλλα και φέτος 3; Πρέπει πρώτα απ' όλα η εφημερίδα να αποκτήσει αξιοπιστία.
  3. Η τακτικότητα της έκδοσης της εφημερίδας θα βοηθήσει και στην είσπραξη των συνδρομών. Όσο περισσότερα φύλλα τόσο συχνότερα έχεις την ευκαιρία να υπενθυμίσεις στον αναγνώστη την ανάγκη να πληρώσει την συνδρομή του.
  4. Στα πρώτα βήματα μιας νέας προσπάθειας θα πρέπει να αναζητηθεί η βοήθεια των συλλόγων. Επικοινωνήστε με τους συλλόγους. Διορθώστε την λίστα διανομής. Δεν είναι κακό ο κάθε Σύλλογος να προσπαθήσει να εισπράξει κάποιες έστω συνδρομές ή/και να υπενθυμίσει σε κάποιους να τακτοποιήσουν την συνδρομή τους. Αυτό ωστόσο δεν πρέπει να είναι ένα μόνιμο μέτρο. Η εφημερίδα πρέπει από μόνη της να μάθει να εισπράττει τις συνδρομές της.
  5. Θεωρώ πως η εφημερίδα έχει πολύ δρόμο να κάνει στον τομέα τον οργανωτικό.
  • Πρέπει να υπάρχει λίστα διανομής ενημερωμένη με όλα τα βασικά στοιχεία των συνδρομητών, να είναι εύκολα επεξεργάσιμη και να προσφέρει σημαντικά στοιχεία πληροφόρησης.
  • Πρέπει να παρακολουθούνται οι συνδρομές έτσι ώστε υπάρχει πληροφόρηση σχετικά με το ποιές περιοχές αποδίδουν τις συνδρομές τους και ποιές όχι και να γίνονται οι ανάλογες κινήσεις.
  • Πρέπει να προσφερθούν κι άλλοι ενναλλακτικοί τρόποι πληρωμής της συνδρομής (π.χ. πιστωτική κάρτα, ταχυδρομική επιταγή) έτσι ώστε να διευκολυνθεί ο συνδρομητής να πληρώσει τη συνδρομή του.
  • Πρέπει η εφημερίδα να αποκτήσει κάποια μορφή ανεξαρτησίας και αυτοδιαχείρησης πάντα μέσα στα πλαίσια της Π.Ο.Σ.Σ. έτσι ώστε τα οικονομικά αλλά και ποιοτικά μεγέθη εκπλήρωσης των σκοπών της να μπορούν να μετρηθούν πιο σωστά.
  • Πρέπει τέλος στον τομέα της αναζήτησης διαφημήσεων να ισχυροποιηθεί πρώτα, να οργανωθεί καλύτερα και ύστερα να ξεφύγει από τα στενά όρια των Σαρακατσάνων επιχειρηματιών και να αναζητήσει διαφημήσεις από μεγάλες εταιρείες αξιοποιώντας το όπλο της μεγάλης αναγνωσιμότητας. Ας μήν ξεχνάμε πως υπάρχουν Αθηναϊκές εφημερίδες που κυκλοφορούν σε λιγότερα φύλλα και εισπράττουν μεγάλα ποσά απο διαφημήσεις.
Πολλά έγραψα και ενδεχομένως να κούρασα. Στόχος μου δεν είναι να κατακρίνω κανένα. Θέλω κι εγώ όπως πιστεύω οι περισσότεροι την επιτυχία της εφημερίδας. Επίσης θέλω μέσα από αυτό το ιστολόγιο να δώσω την αφορμή για περισσότερο προβληματισμό και περισσότερες απόψεις σχετικά με την εφημερίδα "Ηχώ των Σαρακατσαναίων".

Περιμένω λοιπόν και τις δικές σας απόψεις.


Χρήστος Κωτούλας
Μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου Σαρακατσανίων Νομού Ημαθίας
Διαχειριστής του Ιστολογίου
http://e-stavraetoi.blogspot.com/

Κυριακή, 28 Δεκεμβρίου 2008

Τι εφημερίδα θέλουμε;


Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος(165) της εφημερίδας "Ηχώ των Σαρακατσαναίων" από όπου και το αναπαράγουμε.

H εφημερίδα «Ηχώ των Σαρακατσα­ναίων» ιδρύθηκε το 1978 από τον αείμνηστο Δημήτρη Καραγιάννη και αποτελεί όργανο την Πανελλή­νιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων Ελλάδος.

Η έκδοση της δεν ήταν απλά ένα ακόμη έντυπο στο χώρο της παράδοσης, αλλά ένα σημαντικό μέσο έκφρασης για όλους τους αστικοποιημένους πλέον Σαρακατσάνους, οι οποίοι για πρώτη φορά είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για θέματα του συναφιού τα οποία είχαν πανελλαδι­κή κάλυψη και δεν περιορίζονταν στην μικρή ακτίνα της δικής τους καθημερινότητας. Ήταν η πρώτη φορά που οι Σαρακατσάνοι συνυπήρχαν στον ίδιο έντυπο χώρο, από την Ήπειρο έως την Θράκη και από την Στερεά έως τη Μακεδονία. Αυτό το στοιχείο προσέδωσε μία εικόνα με ομοιογενή χαρακτηριστικά και διαχρονικά αποδείχθηκε ότι η έκδοση της εφημερίδας αποτέλεσε τον συνεκτικό ιστό της επικοινωνίας των Σαρακατσαναίων. Η «Ηχώ των Σαρακατσαναίων» ήταν και είναι ο φλάμπουρας της σύγ­χρονης έκφρασης των απανταχού Σαρακατσάνων. Όλα αυτά τα χρόνια, αξιόλογοι άνθρωποι αφιέρωσαν τον χρό­νο και το μεράκι τους για την έκδοση της εφημερίδας.

Σήμερα, 30 χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου φύλλου η εφημερίδα συνεχίζει να αποτελεί μέσο έκφρασης των Σαρακατσαναίων, αν και η τεχνολογική εξέλιξη έχει ανα­τρέψει τον παραδοσιακό τρόπο επικοινωνίας. Η επιθυμία όλων είναι η «Ηχώ των Σαρακατσαναίων» να είναι μια ζωντανή εφημερίδα και ασφαλώς να βρίσκεται στο σπίτι κάθε Σαρακατσάνου.

Όσον αφορά το πρώτο, εδώ και δύο χρόνια έχει καταβληθεί μία προσπάθεια από τα μέλη της συντακτικής επιτροπής και το αποτέλεσμα κατά γενική ομολογία θεωρείται ικανοποιητικό. Το ζητούμενο όμως είναι το δεύτερο, δηλαδή το πως θα βρίσκεται η εφημε­ρίδα ανά δίμηνο στο σπίτι όλων των Σαρακατσαναίων. Η επίλυση του προβλήματος μας αφορά όλους, αλλά κυρί­ως είναι υπόθεση της Ομοσπονδίας, η οποία πρέπει να φροντίζει για την ομαλή λειτουργία της εφημερίδας, εξα­σφαλίζοντας τους οικονομικούς πόρους για την έκδοση, Είναι θέμα της Ομοσπονδίας η δημιουργία ενός μηχανι­σμού είσπραξης των συνδρομών, ή η χρηματοδότηση από ιδίους πόρους, ή η αναζήτηση επιχορήγησης από κρατικούς φορείς.

Στο φύλλο 164 του Ιανουαρίου 2008, είχε δημοσιευθεί ένα προσχέδιο για την κυκλοφορία της εφημερίδας, σε σχέση με την εξασφάλιση των πόρων για την έκδοση. Εκεί έγινε αναφορά για την εξασφάλιση των οικονομικών πόρων και προτάθηκαν δύο τρόποι διανο­μής. Πρώτον με απευθείας αποστολή και κατάθεση των συνδρομών από τους αναγνώστες και δεύτερον την απο­στολή στους συλλόγους οι οποίοι θα διανέμουν την εφη­μερίδα στα μέλη τους αποδίδοντας στην εφημερίδα το ποσό που τους αναλογεί. Ο πρώτος τρόπος αποδείχθηκε ανεπιτυχής καθόσον οι αναγνώστες δεν ανταποκρίθη­καν στην έκκληση της εφημερίδας για την καταβολή των συνδρομών. Έτσι τα φύλλα των δυο τελευταίων ετών κα­λύφθηκαν από οικονομικές πρωτοβουλίες της Ομοσπον­δίας και ορισμένων ιδιωτών. Επί πλέον η αποστολή της εφημερίδας βασίστηκε σε μη ενημερωμένο αρχείο ανα­γνωστών, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σπατάλη σε σχέση με τα φύλλα. Αυτοί ήταν οι λόγοι που η εφημερί­δα δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει σταθερή περιοδικότητα στην έκδοση της.

Όμως αυτός ο τρόπος δεν μπορεί να συ­νεχιστεί, επειδή ενέχει κινδύνους για ασυνεπή κυκλοφο­ρία αλλά ακόμη και τη βιωσιμότητα της εφημερίδας. Εκ των πραγμάτων θα πρέπει να ενεργοποιηθεί ο δεύτερος τρόπος για τη διανομή της εφημερίδας στους αναγνώστες μέσω των συλλόγων. Η πρόταση αυτή για να υλοποιηθεί πρέπει να βασιστεί σε τρεις άξονες - την ομοσπονδία, τους συλλόγους και τα μέλη. Η ομοσπονδία θα πρέπει να επεξεργαστεί τη διαδικασία με τους συλλόγους, για να δρομολογηθεί η συστηματική καταγραφή των ενερ­γών μελών κάθε συλλόγου, έτσι ώστε να οδηγηθούμε σε ένα πραγματικό αριθμό αναγνωστών και κατά συνέπεια φύλλων.

Προσωπική μου άποψη είναι ότι ο τρόπος αυ­τός πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για την καλύτερη οργάνωση των συλλόγων, σε σχέση με τη δημιουργία αξι­όπιστου μητρώου μελών όχι μόνο για την αποστολή της εφημερίδας αλλά και για τη βελτίωση της δραστηριοποί­ησης των. Ίσως θα είναι και η αφορμή να βελτιωθούν και ορισμένοι σύλλογοι που έχουν ατονήσει. Ασφαλώς τίποτα δεν επιβάλλεται, πόσο μάλλον σε μια υπόθεση που στηρί­ζεται στην εθελοντική προσφορά, γι αυτό και η πρόταση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει πηγή προβληματισμού για την συνολικότερη αναβάθμιση και των συλλόγων και της εφημερίδας. Μάλιστα το επερχόμενο συνέδριο την άνοιξη στην Ηγουμενίτσα προσφέρεται για την ανάπτυξη απόψε­ων για την εφημερίδα. Όλες όμως θα πρέπει να έχουν ως αφετηρία την λέξη ΕΥΘΥΝΗ.

Γιώργος Κολοβός
Μέλος της Συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας
"Ηχώ των Σαρακατσαναίων"

Πέμπτη, 25 Δεκεμβρίου 2008

Καλά Χριστούγεννα


Αρνιά,
κατσίκια,
πρόβατα,

γίδια,
γρόσσια,
ν'φάδες,
γαμπροί,
παιδιά
κι
απ' ούλα τα καλά...

Τετάρτη, 24 Δεκεμβρίου 2008

Ετήσιος Χορός Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσσαλονίκης "Η ΕΝΩΣΗ"


Πρόσκληση



Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσσαλονίκης "Η ΕΝΩΣΗ" σας προσκαλεί στον ετήσιο χορό του Συλλόγου που θα γίνει το Σάββατο 3 Ιανουαρίου 2009 στο κοσμικό κέντρο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΑ (περιοχή αεροδρομίου).

Ωρα προσέλευσης : 21:00


Τηλέφωνα επικοινωνίας :
6972 697973 Καρυώτης Αθανάσιος
6932 316269 Μουτσιάνας Α. Γεώργιος

Ετήσιος Χορός Συλλόγου Σαρακατσαναίων Νομού Πιερίας "Ο ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ"


Πρόσκληση


Σας προσκαλούμε στον ετήσιο χορό του Συλλόγου μας που θα γίνει το Σάββατο 3 Ιανουαρίου 2009 και ώρα 8:30 μ.μ. στο κοσμικό κέντρο ΔΙΟΓΕΝΗΣ που βρίσκεται στο 3ο χλμ της παλαιάς Εθνικής οδού Κατερίνης - Θεσσαλονίκης.

Η παρουσία σας θα μας τιμήσει ιδιαίτερα.


Τραγουδι : Β. Σερμπέζης, Χ, Μπρόζου, Μ. Αλαφροπάτης
Κλαρίνο : Β. Κωσταρέλλος

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου



Τηλέφωνα επικοινωνίας : 23510 55490 - 6949 619813 - 6948 252074

Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2008

Εγώ είμαι Σαρακατσάνα

Ένα πολύ καλό αφιέρωμα στα Ζαγοροχώρια από το περιοδικό passport (τεύχος Δεκεμβρίου) της εφημερίδας Καθημερινή.

Στην ενότητα "Ζαγορίσια μουσεία, η ιστορία μέσα από έξι χώρους", το περιοδικό μας περιπλανεί σε έξι διαφορετικά μουσεία. Ανάμεσα σ' αυτά και η περίφημη Σαρακατσάνικη Στάνη της Αδελφότητας Σαρακατσαναίων Ηπείρου.

Το οδοιπορικό μας στο Ζαγόρι συνεχίστηκε με πορεία προς το Ηλιοχώρι, μια διαδρομή που ο χάρτης θα έπρεπε να είχε χαρακτηρίσει «πράσινη», λόγω της άγριας ομορφιάς του φυσικού τοπίου. Ανάμεσα στα πεύκα διακρίνονται ξαφνικά οι αχυρένιες καλύβες. Το κάθε τσελιγκάτο (σαρακατσάνικη κοινότητα) αποτελούνταν από 7 με 10 οικογένειες, σε ισάριθμες καλύβες, ενώ περιλαμβανόταν ακόμα και το Δασκαλοκάλυβο. Στην καλύβα αυτή ένας έμμισθος δάσκαλος παρέδιδε μαθήματα στα παιδιά, ενώ το βράδυ για να κοιμηθεί μετέτρεπε την ίδια τη σχολική έδρα σε κρεβάτι του... Ο Σπύρος Κατέρης, Σαρακατσάνος κτηνοτρόφος που ζει ένα σύγχρονο νομαδικό τρόπο ζωής, μας ενημερώνει ότι οι συντοπίτες του ζούσαν «σε καλύβες φτιαγμένες από ξύλο και άχυρο, μέχρι και τη δεκαετία του '60», ώσπου να ενταχθούν στα χωριά και οι τελευταίοι. Το καλοκαίρι το περνάει μαζί με τα ζώα του στο Σκαμνέλι, ώσπου να επιστρέψει, μετά τις 15 Νοεμβρίου, στο άλλο του χωριό, τα Σύβοτα Θεσπρωτίας. Με τη διαφορά, φυσικά, ότι οι Σαρακατσαναίοι παλαιότερα αντί για τζιπ χρησιμοποιούσαν μουλάρια για τις μετακινήσεις τους και οι άντρες πήγαιναν καβάλα στα ζώα, ενώ οι γυναίκες προπορεύονταν με τα πόδια. Αυτές άλλωστε έκαναν τότε όλες τις δουλειές: κουβαλούσαν τις βαρέλες με το νερό, ζύμωναν, έφτιαχναν τα κιλίμια κ.ά. Εάν βρεθείτε στην περιοχή τον Αύγουστο επισκεφθείτε τη Στάνη το πρώτο Σαββατοκύριακο του μήνα προκειμένου να παρευρεθείτε στο πανηπειρωτικό αντάμωμα των Σαρακατσάνων. Μια εντυπωσιακή εκδήλωση στην οποία λαμβάνουν μέρος περίπου 8.000 άτομα.

ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΤΕ: Να συνομιλήσετε με τους Σαρακατσάνους που έρχονται στο καφέ της Στάνης για να ακούσετε τις αυθεντικές διηγήσεις τους.
ΤΟΠΟΣ: Ελαφότοπος (10 χιλιόμετρα από το Σκαμνέλι, στο δρόμο προς το χωριό Ηλιοχώρι).
ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: Ανοιχτά από 08.30 έως 15.00.
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Τ/26530-22.762, κυρία Αθανασία Κοντογιάννη.
ΕΙΣΟΔΟΣ: Ελεύθερη για το κοινό.

Κι όταν ο ρεπόρτερ φτάνει στο Βραδέτο διαβάστε τι γράφει για την συνομιλία του με την ιδιοκτήτρια του μοναδικού καφενείου του χωριού και για την παρουσία των Σαρακατσάνων στα Ζαγοροχώρια.

«Εγώ είμαι Σαρακατσάνα», λέει δωρική και επιβλητική η κυρά Κωστάντω Αναγνωστοπούλου στο καφενεδάκι της, το μοναδικό μαγαζί του Βραδέτου. Χωριό Σαρακατσάνων, το Βραδέτο είναι επίσης το ψηλότερο Ζαγοροχώρι (υψόμετρο 1.340). Οι Σαρακατσάνοι έρχονταν αιώνες στα Ζαγοροχώρια, νοίκιαζαν τα θερινά βοσκοτόπια της Τύμφης και ζούσαν πάντα έξω από τα χωριά. Από τα χρόνια του Μεσοπολέμου και ειδικά μετά τον Εμφύλιο, όταν οι γηγενείς Ζαγορίσιοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους, οι Σαρακατσάνοι ήρθαν κι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Ζαγόρι, φέρνοντας διαφορετικό πολιτισμό από αυτόν που υπήρχε έως τότε στα χωριά. Σήμερα, Σαρακατσάνοι είναι η μεγάλη πλειοψηφία των μόνιμων κατοίκων στα Ζαγοροχώρια.

Βέβαια η παρουσία των Σαρακατσαναίων στα Ζαγοροχώρια δεν είναι άγνωστη στους Σαρακατσάνους. Ωστόσο άρθρα σαν αυτά βοηθούν στη γνωριμία του υπόλοιπου κόσμου με τους Σαρακατσάνους μια και σε γενικές γραμμές η παρουσία των Σαρακατσαναίων στα ΜΜΕ είναι αν όχι ανύπαρκτη τουλάχιστον ανεπαρκή.

Και κάτι άλλο. Η γνωστοποίηση της καταγωγής μας στον υπόλοιπο κόσμο αποτέλεσε ένα ταμπού στις πρώτες δεκαετίες μετά την εγκατάσταση των Σαρακατσάνων στα χωριά και στις πόλεις. Στην προσπάθεια για ένταξη τους στο υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο των χωριών και των πόλεων οι Σαρακατσάνοι πολλές φορές απέφευγαν να γνωστοποιήσουν την καταγωγή τους. Η κυρά Κωνστάντω μας δίνει εδώ ένα καλό μάθημα.

Αστικοποιηθήκαμε πλέον. Είναι η ώρα να αναδείξουμε την καταγωγή μας και την ιστορία μας. Γιατί άνθρωπος χωρίς ιστορία και προγόνους μιάζει με σπίτι χωρίς θεμέλια. Και άνθρωπος χωρίς παρελθόν είναι άνθρωπος δίχως μέλλον.

Διαβάστε όλο το αφιέρωμα στα Ζαγοροχώρια πατώντας εδώ.

Πέμπτη, 18 Δεκεμβρίου 2008

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ, Η ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΕΝΟΣ ΛΑΟΥ


Γράφει ο Νίκος Ζυγογιάννης


Ο όρος ήθος σημαίνει το σύνολο των ψυχικών χαρακτηριστικών κάθε ανθρώπου. Ήθη λέγονται οι αντιλήψεις ενός λαού για την ηθική και κοινωνική συμπεριφορά. Είναι οι γενικές αρχές Δικαίου, οι θεμιτοί τρόποι συμπεριφοράς του κοινωνικού ανθρώπου, που μεταβάλλονται με τη μεταβολή του χρόνου, που διαφέρουν από τόπο σε τόπο και απηχούν την τρέχουσα ηθική μιας κοινωνίας. Δηλαδή τα ήθη ορίζουν αξίες, σχέσεις, συμπεριφορές. Είναι τα αισθήματα, οι νοοτροπίες που χαρακτηρίζουν μια εποχή (π.χ. η καταναλωτική τάση του σύγχρονου αστού, η προτίμησή του σε πρακτικές λύσεις, όπως είναι τα τυποποιημένα είδη διατροφής, η αντίληψή του για το γάμο κ.τ.λ.). Όλα αυτά αποτελούν ένα είδος κανόνων και νόμων, μια μορφή δικαίου, άγραφου, που θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε εθιμικό. Αλλά και το Γραπτό Δίκαιο δεν είναι αυθαίρετο δημιούργημα του νομοθέτη, αλλά προϊόν του πνεύματος του λαού. Υπάρχει μια συμφωνία των ηθών με τις απαιτήσεις του δικαίου. Για παράδειγμα, στις συναλλαγές των ανθρώπων οι νόμοι καθορίζουν ως δίκαιο ό,τι η κοινωνία θεωρεί ως ηθικό: απαγορεύεται η αισχροκέρδεια, θεωρείται άκυρη κάθε πράξη που αποτελεί εκμετάλλευση της ανάγκης του άλλου.


Όταν, όμως, οι αντιλήψεις αυτές πάρουν και μια σταθερά επαναλαμβανόμενη τελεστική, περισσότερο ή λιγότερο τελετουργική μορφή, γίνονται έθιμα, όπως είναι τα γαμήλια έθιμα. Γίνονται δηλαδή συνήθεια με καθολικό χαρακτήρα, που τηρείται από όλα τα μέλη της κοινωνικής ομάδας. Τα στοιχεία του εθίμου είναι: α) το ιστορικό: μακρόχρονη και ομοιόμορφη άσκηση, δηλ. ορισμένη συμπεριφορά των κοινωνιών που επαναλαμβάνεται ομοιόμορφα επί αρκετό χρόνο, ώστε να παγιωθεί ως κανόνας Δικαίου β) το ψυχολογικό: η πεποίθηση των κοινωνιών ότι, με τη συμπεριφορά τους εφαρμόζουν κανόνα δικαίου και ότι αν δεν τηρήσουν τη συμπεριφορά αυτή, θα έχουν κυρώσεις. Οι κυρώσεις που επιβάλλονται είναι η γενική κατακραυγή και η ηθική καταδίκη από μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Τα έθιμα διακρίνονται σε γενικά (ισχύουν σε όλη τη χώρα) και τοπικά (ισχύουν σε ορισμένη περιοχή). Υπάρχουν, επίσης, έθιμα επαγγελματικά και θρησκευτικά.κ.λ


Η έννοια των εθίμων προσεγγίζεται καλύτερα με το συσχετισμό τους με την έννοια των ηθών (λέμε ήθη και έθιμα). Στα νεότερα χρόνια η σχέση ηθών και εθίμων μεταβλήθηκε. Ήθη πάντα υπάρχουν. Αλλά δε δημιουργούνται νέα έθιμα. Αυτό σχετίζεται με τον τερματισμό της κλειστής ζωής της αγροτικής κοινωνίας, που ήταν ο κατεξοχήν χώρος δημιουργίας εθίμων. Γιατί εκεί συνέτρεχαν οι λόγοι που ευνοούσαν τη δημιουργία και διατήρησή τους (έντονη πίστη σε υπερφυσικές δυνάμεις, που έπρεπε, λατρευτικά, να καταστούν ευεργετικές, διάθεση ελεύθερου χρόνου, συλλογική ζωή). Υπάρχει, εντούτοις, μια τάση διατήρησης παλιών εθίμων, έστω κι αν εξέλιπαν οι αιτίες που τα είχαν δημιουργήσει. Το τελετουργικό, η παραστατικότητα και η θεαματικότητα του εθίμου ασκούν αρκετά ισχυρή γοητεία, ώστε να παρατηρείται, τις τελευταίες δεκαετίες, μια σκόπιμη αναβίωση των παλιών εθίμων, που προσφέρονται ως ένα είδος θεατρικής παράστασης, ή θεάματος...


Τα ήθη και έθιμα, τα δημοτικά τραγούδια και οι παροιμίες, οι παραδόσεις και οι θρύλοι αποτελούν το λαϊκό πολιτισμό που είναι ο καθρέφτης ενός λαού. Μελετώντας τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, αντικρίζει κανείς ένα λαό απλό και αληθινό, συγκροτημένο πάνω σε στέρεο προσανατολισμό, με πίστη στο παρελθόν και αισιοδοξία για το μέλλον, με ιδανικά και αξίες. Και αυτό, γιατί υπάρχει αδιάσπαστη ενότητα ανάμεσα στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, τον αρχαίο και το νεότερο. Κάθε έθιμο και δοξασία του λαϊκού πολιτισμού προχωρεί στα βάθη του παρελθόντος, φτάνοντας όχι μόνο στους κλασικούς χρόνους, αλλά μερικές φορές στα βάθη της προϊστορίας.


Αναμφίβολα, λοιπόν, μέσα από το λαϊκό πολιτισμό αναζητάμε τις ρίζες μας και ανακαλύπτουμε τη φυσιογνωμία μας ως λαός, πιστοποιούμε την ταυτότητά μας, θωρακίζουμε τη συνέχιση του έθνους μας. Εναρμονίζουμε το χθες με το σήμερα και χτίζουμε το αύριο...


Νίκος Ζυγογιάννης
Καθηγητής
Πρ. Πρόεδρος Πανελλαδικού Συλλόγου Σαρακατσαναίων Αθηνών
Πρ. Πρόεδρος Συνδέσμου Σαρακατσαναίων Ν. Φθιώτιδας

Τρίτη, 16 Δεκεμβρίου 2008

Εκδήλωση για τα 30 χρόνια του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Βοιωτίας


Ο σύλλογος Σαρακατσαναίων Βοιωτίας, γιορτάζοντας τα 30 χρόνια από την ίδρυσή του, διοργανώνει εκδήλωση το Σάββατο 20 Δεκ. και ώρα 9 μ.μ. στο κέντρο ΡΟΔΟΝ PALACE.


Θα τραγουδήσουν: Κώστας Νάκας, Φιλιώ Πυργάκη και Παν. Μαμούρης.

Κλαρίνο: Γ. Καραΐσκος.

Πηγή : Ιστολόγιο Διόνυσος ή αλλιώς Τσαμάλι

Μουσείο Σαρακατσάνικης Παράδοσης από τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Έβρου

Το Μουσείο Σαρακατσάνικης Παράδοσης θα Εγκαινιασθεί την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2009 από τον "ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟ" Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ Κύριο Σουφλιά Γεώργιο..στην Αισύμη Αλεξ/πολης Έβρου...

Το ίδιο βράδυ θα πραγματοποιηθεί Παραδοσιακό Σαρακατσάνικο γλέντι στο κέντρο "ΝΕΡΑΙΔΑ" της Αλεξ/πολης με τραγούδια της χορωδίας "γερόντων" και γυναικών του Συλλόγου μας αλλά και του Β. Σερμπέζη, Στ. Μπόνια, Π. Γρίβα με τη συνοδεία του κλαρίνου του Κ.Ζαραλή...

Χορεύουν κατ'αρχήν οι "γέροντες" με τ'ς γ΄ναίκες ή αλλιώς τ'ς μόρες, τα παιδιά του χορευτικού μας , τα χορευτικά από τ'ς Βουλγαρ'νούς ,τ'ς Ροδοπαίους κ.λ.π. και στη συνέχεια όποιος θέλει και μπορεί...

Λεπτομέρειες για το πρόγραμμα θα ακολουθήσουν...

Θα είμαστε όλοι εκεί...

Τρίτη, 9 Δεκεμβρίου 2008

Παρουσιάστηκε το βιβλίο του Γεωργίου Σούρλα στην Ξάνθη & στην Κομοτηνή


Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης τριάντα χρόνων από την ίδρυση του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης, πραγματοποιήθηκε ημερίδα που ήταν
Εκδήλωση μνήμης και τιμής
Παρουσιάστηκε το βιβλίο του Γ. Σούρλα για τους ήρωες του 1940, ενώ όλοι οι ομιλητές αναφέρθηκαν σε ιστορικές μνήμες των Σαρακατσάνων


Αφορμή για ένα ταξίδι στην μνήμη και την ιστορία αλλά και μία απότιση τιμής ήταν η επετειακή εκδήλωση για τα τριάντα χρόνια από την ίδρυση του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης «Ο Λεπενιώτης», που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2008, στις 18:00, στο μουσικό θέατρο «Πολιτεία».
Στην ημερίδα που προηγήθηκε του παραδοσιακού σαρακατσάνικου γλεντιού,απηύθυναν χαιρετισμό ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Α. Κοντός, ο βουλευτής Ξάνθης, κ. Π. Σγουρίδης, ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ξάνθης και Περιθεωρίου, κ. Παντελεήμων, ο Δήμαρχος Βιστωνίδας, κ. Ν. Ζλάτκος και ο Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Σαρακατσάνων, κ. Κ. Λειβαδίτης. Διαβάστηκε επίσης χαιρετισμός του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., κ. Γ. Σουφλιά, ο οποίος δεν μπόρεσε να παραστεί στην εκδήλωση.
Στην έναρξη της ημερίδας παρουσιάστηκε το βιβλίο του Α΄ Αντιπροέδρου της Βουλής των Ελλήνων, κ. Γεωργίου Σούρλα, με τίτλο «Οι ήρωες του 1940 περιμένουν», ο οποίος ήταν παρών, το οποίο αναφέρεται στο θέμα των επτά χιλιάδων εννιακοσίων εβδομήντα έξι πεσόντων Ελλήνων μαχητών του Ελληνοαλβανικού μετώπου, οι οποίοι παραμένουν, εξήντα οκτώ χρόνια μετά, είτε άταφοι είτε προσωρινά θαμμένοι. Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε από τον Δήμαρχο Ξάνθης, κ. Μ. Στυλιανίδη.
Στην συνέχεια τον λόγο πήραν κατά σειρά ο κ. Ιωάννης Κουτσοκώστας, Διευθυντής της Αγροτικής Τράπεζας Γιαννιτσών, ο οποίος αναφέρθηκε στη συμβολή των Σαρακατσάνων στο Μακεδονικό Αγώνα, ο κ. Αντώνιος Σκευάς, καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και ο κ. Τσαούσης Βασίλειος, Πρόεδρος του Λαογραφικού Μουσείου Σαρακατσάνων στις Σέρρες, οι οποίοι μίλησαν για την οριστική αστικοποίηση των Σαρακατσάνων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και την μέχρι και σήμερα πορεία τους, καθώς και ο κ. Νικόλαος Λεοντής, Πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Ξάνθης και τέως Πρόεδρος του Δ. Σ. του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ξάνθης, ο οποίος έκανε μία εκτενή αναφορά στην πορεία του Συλλόγου, από την ίδρυσή του μέχρι και σήμερα.
Την εκδήλωση έκλεισε η τιμητική βράβευση του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου, το οποίο, για την ιστορία, αποτελούσαν οι κύριοι Π. Γκοντόλιας, Χ. Κούτρας, Ι. Τάσσος, Κ. Μπουρντούνης και Δ. Μπίκος, στις πρώτες αρχαιρεσίες του Συλλόγου, που έγιναν το 1979.

Γιώργος Συληγαρδάκης
syligardakisg@yahoo.gr



Πηγή : Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ


*******************************************************************

«Οι ήρωες του 1940 περιμένουν»


Παρουσιάστηκε στο κοινό της Κομοτηνής το βιβλίο του αντιπροέδρου της Βουλής των Ελλήνων Γεώργιου Σούρλα

Με ιδιαίτερη προσοχή και ευαισθησία παρακολούθησε το κοινό της Κομοτηνής -σε μια κατάμεστη αίθουσα του Ιδρύματος Παπανικολάου- την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του αντιπροέδρου της Βουλής των Ελλήνων Γεώργιου Σούρλα «Οι ήρωες του 1940 περιμένουν», που έγινε με πρωτοβουλία της Νομαρχίας Ροδόπης, του Δήμου Κομοτηνής και του Συλλόγου Σαρακατσάνων Θράκης.
Εντός του Δεκεμβρίου, όπως τόνισε ο συγγραφέας του βιβλίου, θα υπογραφεί -από τους αρμόδιους υπουργούς- το κείμενο του Πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας που περιλαμβάνει τη λειτουργία δύο Στρατιωτικών νεκροταφείων στην Κλεισούρα και στο Βολιαράτη, καθώς και την περισυλλογή των οστών των πεσόντων. Επίσης, θα στηθεί και Μνημείο Πεσόντων στο Καλπάκι, με τα ονόματα όλων των 13.936 πεσόντων στο μέτωπο της Αλβανίας.
Την πρόταση για την τοποθέτηση επιτύμβιας στήλης θα προτείνει στο Νομαρχιακό Συμβούλιο ο νομάρχης Ροδόπης Άρης Γιαννακίδης, όπου θα συμπεριληφθούν τα ονόματα των ηρώων που κατάγονται από την Ροδόπη. Ο Δήμος Κομοτηνής, από πλευράς του, θα αγοράσει αντίτυπα για την Δημοτική Βιβλιοθήκη αλλά και για τις σχολικές βιβλιοθήκες.


Ως ένα μνημόσυνο για τους 13.936 νεκρούς πολεμιστές του Ελληνοιταλικού πολέμου στα βουνά της Αλβανίας, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η εξαιρετική εκδήλωση που έγινε προχθές στην πόλη μας, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Οι ήρωες του ‘40 περιμένουν» που έγραψε ο β΄ αντιπρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Σούρλας.
Εξήντα οκτώ χρόνια μετά το τέλος του πολέμου και οι χιλιάδες νεκροί μας, άταφοι οι περισσότεροι (οι 8.000 περίπου), εγκαταλελειμμένοι στα πεδία των μαχών, ακόμα περιμένουν δικαίωση από την πατρίδα. Μαζί μ’ αυτούς και οι συγγενείς τους που δεν έχουν πού ν’ ανάψουν ένα κερί και ένα καντήλι στη μνήμη τους.

Αυτό το θέμα που αποτελεί εκκρεμότητα της χώρας μας πραγματεύεται στο βιβλίο του ο κ. Σούρλας το οποίο γράφτηκε με αφορμή ένα τηλεφώνημα που δέχτηκε πριν από μερικά χρόνια ο βουλευτής και αντιπρόεδρος της Βουλής από έναν βορειοηπειρώτη, ο οποίος του είπε ότι δεν αντέχει άλλο να οργώνει το χωράφι του στην Αλβανία και να θρυμματίζονται κόκαλα και κρανία Ελλήνων πολεμιστών που απέμειναν άταφοι, ή στοιβαγμένοι σε ομαδικούς τάφους.

Γεώργιος Σούρλας: «Εθνική εκκρεμότητα οι άταφοι ή προσωρινά θαμμένοι ήρωες»

Ο κ. Σούρλας,
μιλώντας για το βιβλίο του αυτό, τόνισε μεταξύ άλλων ότι «ήρωες δεν είναι μόνο οι επικεφαλείς αξιωματικοί. Ήρωες είναι εκείνοι οι οποίοι υπερβαίνουν το ανθρώπινο, θυσιάζονται για την πατρίδα, για τα ιδανικά. Κατά το έπος του ΄40 βρήκαν την πλήρη έκφρασή τους τα ιδανικά της φυλής μας, η ομοψυχία, η αυτοθυσία, η αυταπάρνηση και η προσφορά για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια». Οι ήρωες αυτοί, κατά τον ίδιο, βρίσκονται στην κορυφή όλων εκείνων των αγωνιστών στην παγκόσμια κοινότητα.
Όμως, υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος, δηλαδή μια εθνική εκκρεμότητα με τις κυβερνήσεις Ελλάδας-Αλβανίας να μην υπάρχουν στρατιωτικά νεκροταφεία, με αποτέλεσμα να παραμένουν άταφοι 7.976 πεσόντες. «Πρόκειται για εθνική εκκρεμότητα με τους πεσόντες να παραμένουν άταφοι ή προσωρινά θαμμένοι στους ομαδικούς τάφους για 68 ολόκληρα χρόνια. Τι κάνουμε όμως από κει και πέρα; Στο βιβλίο μου προσπάθησα να αναδείξω αυτή την εθνική εκκρεμότητα και προς την ελληνική πλευρά, αλλά ιδιαίτερα προς την αλβανική πλευρά που φιλοδοξεί να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μίλησα στον πρόεδρο της Αλβανίας αλλά και στον πρωθυπουργό και στον αρμόδιο υπουργό ρωτώντας πώς μπορούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή οικογένεια όταν έχουν ομαδικούς τάφους στην Πρεμετή με 1.400, στην Κλεισούρα με 400 μαχητές. Η Κομοτηνή έδωσε σ’ αυτή τη θυσία των 7.976 πάνω από 203 πολεμιστές και πόσοι άλλοι που πέθαναν στη συνέχεια. Πόσοι απ’ αυτούς δεν τιμήθηκαν όταν επέστρεψαν και πόσο τα παιδιά τους δεν έτυχαν αυτής της μίας επιβράβευσης, όπως γινόταν στην αρχαία Ελλάδα, όπως η θρησκεία μας το υπαγορεύει και ο πατριωτισμός το επιβάλλει».

Δικαιώνονται οι προσπάθειες μετά από 68 χρόνια…


Όμως, θα πάψει να ισχύει αυτή η εκκρεμότητα, σύμφωνα με τον κ. Σούρλα, καθώς εντός του Δεκεμβρίου θα υπογραφεί -από τους αρμόδιους υπουργούς- το κείμενο του Πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας που περιλαμβάνει τη δημιουργία δύο Στρατιωτικών νεκροταφείων στην Κλεισούρα και στο Βολιαράτη, καθώς και την περισυλλογή των οστών των πεσόντων.
Επίσης, θα στηθεί και Μνημείο Πεσόντων στο Καλπάκι, με τα ονόματα όλων των 13.936 πεσόντων στο μέτωπο της Αλβανίας. «Όταν για πρώτη φορά ένας συμπατριώτης μου είπε ότι δεν θέλει τίποτα περισσότερο να γίνει παρά να υπάρχει ένα μνημείο όπου θα μπορούσε να διαβάσει το όνομα του πατέρα του, τότε αφυπνίστηκα και είδα ότι δεν υπάρχει μνημείο για τους πεσόντες. Γι’ αυτή την εκκρεμότητα κάναμε τον αγώνα μας. Το Υπουργείο Άμυνας αποφάσισε να γίνει το Μνημείο στο Καλπάκι. Τα πρώτα χρήματα προέρχνοται από τα έσοδα του βιβλίου. Στη Βουλή ανακοίνωσαν το ποσό των 500.000 ευρώ, ενώ υπάρχει μια προσφορά των 300.000 ευρώ από τα Γιάννενα», είπε ο κ. Σούρλας υπογραμμίζοντας ότι πέραν από την τακτοποίηση των εκκρεμοτήτων, «πρέπει να είμαστε αντάξιοι των αγώνων, να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων, να αγαπάμε την πατρίδα, να υπηρετούμε τον τόπο, να αφήσουμε τα μικροκομματικά μας, τα ανούσια, τα ανέντιμα και να ετοιμάσουμε το έδαφος στη νέα γενιά να πορευθεί καλύτερα από εμάς».

Ευριπίδης Στυλιανίδης: «Το θέμα πρέπει να ευαισθητοποιεί τον κάθε Έλληνα»


Στην εκδήλωση βιβλιοπαρουσίασης παραβρέθηκε ο υπουργός Παιδείας Ευριπίδης Στυλιανίδης, ο οποίος τόνισε τη σημαντική προσφορά του αντιπροέδρου της Βουλής Γεώργιου Σούρλα στα εθνικά ζητήματα. «Η αναφορά του στα εθνικά ζητήματα είναι συνεπής σ’ όλα αυτά τα χρόνια και το θέμα το οποίο αγγίζει σήμερα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και νομίζω ότι θα πρέπει να ευαισθητοποιεί τον κάθε Έλληνα».
Ο κ. Στυλιανίδης
ανέφερε ότι ήδη έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την αλβανική κυβέρνηση και είναι σημαντικό, σύμφωνα με τον ίδιο, να αναγνωριστεί το DNA των οστών των πεσόντων Ελλήνων -που έχασαν τη ζωή τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Κλεισούρα και σε άλλα σημεία της Αλβανίας- και να αποδοθεί η πρέπουσα τιμή σ’ όλους αυτούς τους ανθρώπους. «Είναι διπλά σημαντικό κάθε φορά να σεβόμαστε αυτούς οι οποίοι πάλεψαν για εμάς, να τους αποδίδουμε την πρέπουσα τιμή για να υπενθυμίζουμε στις νεότερες γενιές τι θα πει να αγαπάς πραγματικά την πατρίδα σου και την ελευθερία».

Δηλώσεις των τοπικών φορέων


«Σημαντική» χαρακτήρισε ο πρόεδρος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης-Έβρου Γεώργιος Μηνόπουλος την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του αντιπροέδρου της Βουλής Γεωργίου Σούρλα, που αφορά «την εποποιία του ΄40 και κυρίως την μεγάλη μας ενοχή που ύστερα από πολλά χρόνια παραμένουν άταφα τα οστά πολλών ηρώων εκείνης της περιόδου, εκείνης της περιοχής».
Ο ίδιος πιστεύει ότι πρέπει να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις, έτσι ώστε «να είμαστε ενεργοί, να είμαστε μπροστάρηδες για να αποκατασταθεί ένα έλλειμμα τιμής, ένα έλλειμμα ηθικής, ένα έλλειμμα αναγνώρισης μεγάλης θυσίας ανθρώπων, οι οποίοι έπεσαν για να ζούμε εμείς ελεύθεροι».
Ο νομάρχης Ροδόπης Άρης Γιαννακίδης, από πλευράς του, τόνισε ότι το βιβλίο του Γ. Σούρλα έρχεται να αποκαταστήσει μια διαχρονική ιστορική παράλειψη, «να προσδιορίσει, να ονοματίσει όλους εκείνους τους ήρωες-πολεμιστές του 1940 και να τους τιμήσει. Θεωρώ ότι αυτή η πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της Βουλής θα στεφθεί με επιτυχία και οι λευκές σελίδες του βιβλίου του θα γεμίσουν με τα ονόματα των ηρώων-πολεμιστών. Επιτέλους, θα πρέπει το ελληνικό κράτος να τιμήσει αυτούς τους ανθρώπους που έδωσαν τη ζωή τους για την δημοκρατία και την ελευθερία». Την πρόταση για την τοποθέτηση επιτύμβιας στήλης θα προτείνει στο Νομαρχιακό Συμβούλιο ο κ. νομάρχης, όπου θα συμπεριληφθούν τα ονόματα των ηρώων που κατάγονται από την Ροδόπη.
«Σπουδαία» κίνηση αποτελεί η συγγραφή του βιβλίου του Γ. Σούρλα, σύμφωνα με τον δήμαρχο Κομοτηνής Δημήτρη Κοτσάκη, διότι «αφιερώνεται σ’ ένα κομμάτι της ιστορίας μας, των άταφων αγωνιστών του αλβανικού έπους, που πραγματικά πιστεύω ότι η πολιτεία θα πρέπει να μεριμνήσει προς αυτή την κατεύθυνση ώστε να γίνουν κοινοτάφια για να μπορούν οι μετέπειτα συγγενείς να βρίσκουν τους αγνοούμενους και τους άταφους».
Ο Δήμος Κομοτηνής θα αγοράσει αντίτυπα για την Δημοτική Βιβλιοθήκη αλλά και για τις σχολικές βιβλιοθήκες, διότι «θεωρούμε ότι είναι πολύ σπουδαίο το βιβλίο αυτό, το οποίο όχι μόνο αναφέρει πτυχές του αλβανικού έπους, αλλά και αναφέρεται ιδιαίτερα σ’ αυτό το πολύ σπουδαίο θέμα. Καλώ όλους να το διαβάσουν».

Μαρία Παπαδοπούλου


Πηγή : Παρατηρητής της Θράκης

Κυριακή, 7 Δεκεμβρίου 2008

Οι Σαρακατσαναίοι των Σκοπίων


Ομιλία του Βασίλη Μόλαρη
Πρώτο Συνέδριο Σαρακατσαναίων Ελλάδος & Διασποράς
Αθήνα, 9 & 10 Μαρτίου 1996
Πολεμικό Μουσείο Αθηνών

Πηγή : Πρακτικά Πρώτου Συνεδρίου Σαρακατσαναίων Ελλάδος & Διασποράς

Οι Σαρακατσαναίοι είναι νομάδες κτηνοτρόφοι, ασχολούμενοι με την εκτροφή μόνο αιγοπροβάτων και με εξαμηνιαίες μεταναστεύσεις, σε βουνά το καλοκαίρι και στους κάμπους το χειμώνα, και εξασφαλίζουν την επιβίωση των κοπαδιών τους εκμεταλλευόμενοι τη φυσική πανίδα. Ζούσαν μέσα σε καλύβες, οργανωμένοι κατά φάρες σε “τσελιγκάτα” με έναν τρόπο ζωής πού θα τον χαρακτηρίζαμε ως τον οικολογικότερο τρόπο ζωής, αλλά και τον αρχαιότερο.

Ακραιφνείς Έλληνες, με πανάρχαιες καταβολές είναι οι Σαρακατσάνοι όπως επισημαίνουν διαπρεπείς επιστήμονες, Έλληνες και ξένοι, όπως ο Δανός γλωσσολόγος Hoeg(1-13), η αείμνηστη Αγγελική Χατζημιχάλη(2), ο καθηγητής Ανθρωπολόγος, και πρόεδρος της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος, Άρης Πουλιανός(3), ο οποίος μάλιστα ανάγει τις καταβολές των Σαρακατσαναίων στην απώτερη Παλαιολιθική εποχή και τους θεωρεί τον αρχαιότερο λαό της Ευρώπης, και το πρώτο πελασγικό φύλο.

Οι καθηγητές Δημήτριος Θεοχάρης(4) και Σωτήρης Δάκαρης(5) σε αντίστοιχα έργα τους μας αναφέρουν ότι μετά την Παλαιολιθική εποχή, την εποχή του κυνηγού-θηρευτή την διαδέχεται η εποχή της νομαδικής κτηνοτροφίας, η ζωή πίσω από τα ζώα τα κοπάδια.

Ο εγκυρότατος ως σήμερα αρχαιοέλληνας ιστορικός Θουκυδίδης(6) μας αναφέρει ότι οι πρώτοι κάτοικοι του ελλαδικού χώρου ήταν νομάδες κτηνοτρόφοι.

Πιστεύω ότι δεν είναι υπερβολή να χαρακτηρίσουμε τους Σαρακατσάνους πρωτοέλληνες(7), διότι διατηρήθηκαν ως τις μέρες μας αναλλοίωτοι, κυρίως όσον αφορά τον τρόπο ζωής των και την αυστηρή ενδογαμία πού κυριαρχούσε μεταξύ τους.

Ο νομαδικός τρόπος ζωής των Σαρακατσαναίων απαντάται και στην αρχαιότητα. Ο κόσμος του Ομήρου(8), όπως παρουσιάζεται στα έργα του, “ΙΛΙΑΔΑ” και ”ΟΔΥΣΣΕΙΑ”, είναι ο κόσμος πού βασίζεται κυρίως στην κτηνοτροφία, και στα έργα του βρίσκουμε πλήθος ομοιότητες στην κτηνοτροφική κυρίως ορολογία μεταξύ της Ομηρικής γλώσσας και αυτής των Σαρακατσαναίων.

Ο Σοφοκλής στο έργο του “ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ”(9) μας αναφέρει διάλογο βοσκών για εξαμηνιαίες μεταναστεύσεις κοπαδιών. Ο Πίνδαρος(10) κάνει αναφορά για νομάδες κτηνοτρόφους στην Πίνδο, στην χώρα των Μολοσσών. Ο ιστορικός Στράβων(11) μας αναφέρει για νομάδες κτηνοτρόφους στα όρη της Ροδόπης στη Θράκη και μάλιστα τους αποκαλεί “καλυβήτες”. Ο ιστορικός και βιογράφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου Αρριανός(12), μας αναφέρει δια στόματος του Αλεξάνδρου ότι στα στρατεύματα των αρχαίων Μακεδόνων συμπεριλαμβάνονται και νομάδες της Μακεδονίας.

Στους ίδιους χώρους όπου μας πληροφορούν οι αρχαιοέλληνες συγγραφείς ότι υπάρχει νομαδική κτηνοτροφία, ακριβώς στους ίδιους γεωγραφικούς χώρους συναντούμε και τους νομάδες κτηνοτρόφους Σαρακατσάνους, στην Πίνδο, στην Μακεδονία, στην Θράκη ως τα μέσα του αιώνα μας, όπου δεν έλειψε ο νομαδικός τρόπος ζωής.

Οι Σαρακατσαναίοι ανάλογα με τον τόπο όπου συνηθίζουν να ξεχειμωνιάζουν, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδος, παίρνουν και τον αντίστοιχο γεωγραφικό χαρακτηρισμό. Έτσι, τους χωρίζουμε σε τέσσερις μεγάλες ομάδες σε τέσσερις διαφορετικούς χώρους. Αυτούς πού συνήθιζαν να ξεχειμωνιάζουν στην Νότια Ελλάδα, προς την Πελοπόννησο (Μοριά) τους αποκαλούν “Μοραΐτες” και αυτούς πού ξεχείμαζαν προς το Ιόνιο της Ηπείρου “Ηπειρώτες”. Αυτούς πού ξεχείμαζαν στις πεδιάδες και στα παράλια προς την Κωνσταντινούπολη (Πόλη) τους αποκαλούν “πολίτες” και αυτούς πού ξεχειμωνιάζουν στη Μακεδονία και ιδιαίτερα στα χειμαδιά στην Κασσάνδρα Χαλκιδικής τους αποκαλούν “Κασσανδρινούς” Σαρακατσαναίους. Και σ’ αυτούς θα εστιάσουμε την προσοχή μας, Στους Σαρακατσαναίους “Κασσανδρινούς”, πού ζουν το νομαδικό τρόπο ζωής στο γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας και μάλιστα όπως θα διαπιστώσουμε παρακάτω κινούνται ακριβώς στον ιστορικό γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας.

Οι “Κασσανδρινοί” Σαρακατσαναίοι ξεχειμωνιάζουν στα χειμαδιά Χαλκιδικής πέριξ του Πολυγύρου, στη Σιθωνία, την Κασσάνδρα, την Θέρμη, την Καλαμαριά κοντά στον Εχέδωρο ποταμό (Γαλλικό), στη Θεσσαλονίκη, στα παράλια του νομού Πιερίας, στους κάμπους του νομού Σερρών αλλά και στους κάμπους της περιοχής Γευγελής και Δοϊράνης.

Την Άνοιξη ανέβαιναν στα βουνά του Ολύμπου, Βερμίου, Πάϊκου, του ορεινού συγκροτήματος του όρους Βόρας Καϊμάκ - Τσαλάν), -οι βόρειες προεκτάσεις του οποίου φθάνουν ως την πόλη των αρχαίων Στοβών, πού σήμερα βρίσκονται στην επικράτεια του κρατιδίου των Σκοπίων-, στα βουνά Πισσοδερίου Φλώρινας, Περιστερίου και Κράβας στην περιοχή του Μοναστηρίου, στο Μπέλλες, στα Κρούσια, στο Λαϊλιά Σερρών κ.ά.

Η βίαιη μετανάστευση πολλών τσελιγκάτων από την Πίνδο κατά τα τελευταία 200 χρόνια στην περιοχή της Μακεδονίας αλλά και της Θράκης αύξησε τον αριθμό των Τσελιγκάτων πού προϋπήρχαν στην βόρεια Ελλάδα. Η αναζήτηση καλύτερων λιβαδιών και η ανεπάρκειά τους, οι κακοχειμωνιές και οι επιδημίες ανάγκασαν ένα σημαντικό αριθμό τσελιγκάτων να κινηθούν πολύ βορειότερα, προς τα βουνά της Σερβίας, και σύμφωνα με μαρτυρίες γερόντων η μετακίνηση προς τη Σερβία αρχίζει περίπου τη δεκαετία του 1880.

Τα τσελιγκάτα κινούνται βόρεια, από το Μοναστήρι στα βουνά της Στρούγκας, στα βουνά Τσούκα -περιοχή αρχαίας πόλης των Στόβων- βορειότερα στο όρος Mokra Planina βόρεια της πόλης των Σκοπίων και ακόμη βορειότερα στην οροσειρά Kapaonik στο Κοσσυφοπέδιο. Μερικές φορές πήγαιναν ακόμα δυτικότερα προς την πόλη Σκόδρα της Αλβανίας.

Στα βουνά γύρω από την πόλη Nis, την πόλη του Leskovats, την πόλη του Pirot, στα βουνά Bello Palanka, Bello Polia, Kriva Palanka, και στις περιοχές ανατολικότερα πού σήμερα βρίσκονται στη βουλγαρική επικράτεια, Berkovitsa, Mihailvgrand, στα βουνά Peresi Vartor, στην περιοχή του Lom πού βρίσκεται κοντά στο Δούναβη, στα τριεθνή σύνορα Σερβίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας. Οι μετακινήσεις στις προαναφερόμενες περιοχές γίνονταν χωρίς κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα, μίας και ανήκαν στην ενιαία τότε Τουρκική Βαλκανική Επικράτεια, πού περιελάμβανε αυτές τις περιοχές. Αυτό δεν σημαίνει ότι απέφευγαν διάφορους φόρους -χαράτσια- πού τους επέβαλλαν οι Τούρκοι κατά τις μετακινήσεις τους αλλά και κατά τις ενοικιάσεις λιβαδιών.

Με την απελευθέρωση των Βαλκανίων από τους Τούρκους και με τη χάραξη νέων συνόρων στα Βαλκάνια, σύμφωνα με την Συνθήκη της 10/8/1913 του Βουκουρεστίου, οι Κασσανδρινοί Σαρακατσαναίοι βρίσκονται χωρισμένοι σε τρεις επικράτειες: της Ελλάδος, της Σερβίας και της Βουλγαρίας.

Οι αποκλεισμένοι Σαρακατσάνοι στις χώρες της Βουλγαρίας και Σερβίας απέκτησαν αργότερα τους ανάλογους γεωγραφικούς χαρακτηρισμούς. Έτσι οι “Κασσανδρινοί” Σαρακατσαναίοι της Θράκης απέκτησαν γεωγραφικό όρο “Βουλγαρινοί“ Σαρακατσαναίοι, το αντίστοιχο για τους Σαρακατσαναίους της Σερβίας, “Σερμπιάνους” και -επαναλαμβάνω- πρόκειται για καθαρά γεωγραφικούς χαρακτηρισμούς,

Και είναι λυπηρό και λάθος να διαβάζουμε σήμερα σε έντυπα χαρακτηρισμούς όπως Σερβοσαρακατσάνοι, Βουλγαροσαρακατσάνοι, ή Σέρβοι Σαρακατσάνοι, και Βούλγαροι Σαρακατσάνοι, δίνοντας τροφή σε προπαγανδιστές πού δίνουν άλλες ερμηνείες του γεωγραφικού όρου. Το ορθότερο είναι νά λέμε Σαρακατσαναίοι της Σερβίας, ή της Βουλγαρίας. Οι Σαρακατσαναίοι του κράτους της Βασιλευόμενης Σερβίας, Κροατίας και Σλοβενίας συνεχίζουν νά ασκούν τον παραδοσιακό νομαδικό τρόπο ζωής και διατηρούν την Ελληνική ιθαγένεια.

Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι τους απαγόρευσαν νά περάσουν στην Ελληνική επικράτεια, διότι ήταν αρκετά χρήσιμα τα τσελιγκάτα με τις χιλιάδες αιγοπρόβατα και τα προϊόντα τους.

Ένα άλλο πρόβλημα ήταν ότι κατά την δεκαετία του 1930 άρχισαν νά στρατεύουν τους Σαρακατσαναίους, όμως δόθηκαν κάποιες λύσεις, όπως η εξαγορά της θητείας επειδή ήταν Σέρβοι ως προς την εθνικότητα. Αξίζει νά αναφερθεί ότι η περιοχή της Νότιας Σερβίας, δηλαδή η περιοχή πού καταλαμβάνει το σημερινό κρατίδιο των Σκοπίων αποτελούσε ξεχωριστή επαρχία με την ονομασία Vardarska Banovina.

Οι Σαρακατσαναίοι τους εθνολογικούς διαχωρισμούς στην επαρχία αυτή της Vardarska Banovina τους έκαναν βάσει της γλώσσας την οποία μιλούσαν οι διάφορες λαότητες.

Τους ομιλούντες αλβανικά τους αποκαλούσαν Αλβανούς (Σκιπιτάρ), τους ομιλούντες σερβικά Σέρβους, τους ομιλούντες βουλγαρικά Βούλγαρους. Πουθενά δεν έβρισκαν “μακεδονική γλώσσα” ή “Μακεδονικό” έθνος. Αυτά ήταν νέα δημιουργήματα και εμφανίσθηκαν ευρέως μετά το 1940.

Η απαγόρευση φυγής Σαρακατσαναίων από την Σερβική επικράτεια και ο πάγιος σκοπός φυγάδευσης προς την Ελληνική επικράτεια, έκανε τους Σαρακατσαναίους να κινούνται κοντά στα Ελληνικά σύνορα(14), ώσπου οι συνθήκες επιτρέψουν τη διέλευσή τους στην πατρίδα.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον 1940, και την Γερμανική κατοχή, έρχεται και η Βουλγαρική κατοχή στην επαρχία Βαρδαρίου.

Οι Βούλγαροι επίσης δεν αφήνουν τους Σαρακατσαναίους νά εισέλθουν προς το χώρο της Ελλάδος, συγχρόνως φέρονται εχθρικά και λεηλατούν τσελιγκάτα, ήταν νωπές οι μνήμες από τον Μακεδονικό Αγώνα και η έντονη αντιπαράθεσή τους. Παρά την αυστηρή επιτήρηση των Βουλγάρων, 40 περίπου οικογένειες Σαρακατσαναίων κατά τα έτη 1942-1944 περνούν στο χώρο της Ελληνικής επικράτειας, είτε από την περιοχή του Γευγελή, είτε από τα βουνά της Βροντούς των Σερρών, και εγκαθίστανται στους νομούς Θεσσαλονίκης και Σερρών.

Με την αποχώρηση των δυνάμεων κατοχής έχουμε την ίδρυση της Γιουγκοσλαβίας των έξι ομόσπονδων δημοκρατιών του Τίτο και την επαρχία της Vardarska Banovina την ανάγουν σε Δημοκρατία της “Μακεδονίας”.

Η επικράτηση του Τιτοϊκού καθεστώτος επιφέρει και τις ανάλογες κοινωνικές μεταβολές, πού επιβάλλονται με την δημιουργία των κολχόζ και των αυτοδιαχειριζόμενων συνεταιρισμών, όπως καθόριζε η ιδεολογία του σοσιαλιστικού - κομμουνιστικού μοντέλου πού εφαρμόσθηκε από τον Τίτο.

Το 1946 γίνεται πρόταση από επίσημα όργανα του κράτους προς τους Σαρακατσαναίους για την δημιουργία κτηνοτροφικού συνεταιρισμού με επικεφαλής κάποιον Σαρακατσάνο πού θα επέλεγαν οι ίδιοι και θα φρόντιζε για τις ανάγκες και τη διάθεση των προϊόντων με το επίσημο κράτος. Όμως, απώτερος σκοπός ήταν νά συγκεντρώσουν τους Σαρακατσαναίους για νά τους ελέγχουν και νά δημεύσουν τα πρόβατά τους.

Οι Σαρακατσαναίοι φυσικά αρνήθηκαν και προσπαθούσαν νά βρουν τρόπο νά φύγουν για την Ελλάδα, ένα πάγιο αίτημά τους. Αρχές του 1948 ψηφίζεται ο περίφημος Νόμος 400 + 1 και αφορούσε τους κτηνοτρόφους.

Ο νόμος αυτός όριζε ότι σε όποιον είχε στην κατοχή του 400 + 1 πρόβατα θα γινόταν κατάσχεση των αιγοπροβάτων, ενώ για όσους δεν πληρούσαν το όριο των 400 δεν θα γινόταν κατάσχεση των προβάτων. Ο νόμος από την φύση του είχε κάποια δίκαια κοινωνικά κριτήρια, πού όμως δεν ίσχυαν για τους Σαρακατσαναίους για τον εξής λόγο: Σε κάθε τσελιγκάτο, υπεύθυνος της διαχείρισης ήταν ο Κεχαγιάς και στο όνομά του δηλωνόταν ο συνολικός αριθμός των αιγοπροβάτων του τσελιγκάτου και κάθε τσελιγκάτο ως ελάχιστο αριθμό αιγοπροβάτων είχε περί τα 1.500 κεφάλια.

Καταλαβαίνετε ότι γινόταν υπέρβαση του ορίου των 400 και έτσι γινόταν κατάσχεση των προβάτων.

Στις 25/3/48 η U.T.B. (η Μυστική Αστυνομία της Γιουγκοσλαβίας) μαζί με επίστρατους χωρικούς αρχίζουν την καταμέτρηση και προβαίνουν στην κατάσχεση όλων των κοπαδιών από τα σαρακατσάνικα τσελιγκάτα.

Έτσι από 200 οικογένειες κατάσχονται 40.000 αιγοπρόβατα και μαζί με αυτά και 20.000 αρνιά -ήταν μήνας Μάρτιος και τα πρόβατα είχαν ήδη γεννήσει.

Επίσης κατασχέθηκαν και 3.000 άλογα και μουλάρια, πού χρησιμοποιούσαν οι Σαρακατσάνοι για τις μετακινήσεις τους κατά το νομαδικό τρόπο ζωής τους. Στις οικογένειες πού γινόταν η κατάσχεση άφηναν για κάθε μέλος πέντε πρόβατα για τα προς το ζην, τα οποία όμως μετά από έναν χρόνο τα κατάσχεσαν κι’ αυτά.

Κατά την καταμέτρηση όταν έλειπαν 10 ή 20 μονάδες για το όριο των 400 συμπληρώνονταν είτε με αριθμό αλόγων ή μουλαριών, ακόμα και με τσοπανόσκυλα(!), αρκεί να γινόταν η κατάσχεση.

Παρά τις αντίξοες συνθήκες 50 οικογένειες περίπου απέφυγαν την κατάσχεση των προβάτων τους, διότι προσκόμισαν έγγραφα με τα οποία αποδίδονταν κατά οικογένεια ο αριθμός των προβάτων και σ’ αυτό έπαιξαν ρόλο κάποιοι γραικομάνοι γραμματείς από διάφορα χωριά, κινούμενοι είτε από φιλικά αισθήματα προς τους Σαρακατσαναίους είτε κατόπιν δωροδοκίας.

Μετά την κατάσχεση οι Σαρακατσαναίοι βρίσκονται μαζεμένοι στην περιοχή του Γευγελή, με απώτερο σκοπό την φυγή τους προς την Ελλάδα.

Για τρεις μέρες θα βρεθούν φορτωμένα τα πράγματά τους και οι οικογένειές τους σε βαγόνια με προορισμό την Ελλάδα, αντί όμως για την Ελλάδα τους προόριζαν για εκτοπισμό και μάλιστα στην περιοχή της Βοϊβοντίνα κοντά στα ουγγρο-σερβικά σύνορα. Αυτό ήταν αποτέλεσμα καταγγελιών από τους “Αιγαίους”, τους πολιτικούς πρόσφυγες από τον Ελλαδικό χώρο πού διεκήρυταν ότι οι Σαρακατσαναίοι είναι φανατικοί Έλληνες, ότι είναι μη αφομοιώσιμος πληθυσμός, συνεπώς εθνικά επικίνδυνοι και ύποπτοι για φυγή στην Ελλάδα.

Τελικά τους εκτοπίζουν 150 χιλιόμετρα βόρεια από τα Ελληνικά σύνορα, στο ορεινό συγκρότημα Osogoski Planina κοντά στην Κότσιανι στα Βουλγαρικά σύνορα. Έτσι βρίσκονται στις ορεινές τοποθεσίες Κίτκα, Λίσιτς, Πονίκφα, Καλίν - Κάμε, Λόπεν, Σέρενα Τσέσμα, Παντελέ να διαμένουν στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα και νά φυλάγουν τα ίδια τα πρόβατά τους πού έχουν κατασχεθεί, έγιναν δηλαδή υπάλληλοι στα κατασχεμένα κρατικά κοπάδια.

Οι Σαρακατσαναίοι, μαθημένοι νά ζουν ελεύθεροι, ανεξάρτητοι στα βουνά με τον δικό τους τρόπο ζωής, βρέθηκαν, υπάλληλοι, εκτοπισμένοι και με κατασχεμένα τα κοπάδια τους. Η θλίψη τους πολύ μεγάλη και αυτόν τον καημό η Σαρακατσάνα μούσα τον αποθανάτισε με το εξής τραγούδι:

“Βουνά μη πρασινίσετε, πουλιά μη κελαηδείτε
δένδρα μη μπουμπουκιάσετε, λουλούδια μαραθείτε
Κούκοι μη λαλήσετε και λόγγοι να βογγάτε
κι’ εσείς βρύσες, κρυόβρυσες νά μαυροφορεθείτε.
Γιατί είναι λύπη στους βλάχους τους Σαρακατσαναίους
τα πρόβατα τους πήρανε τα έμορφα μπινέκια
κι αυτούς τους ξενιτέψανε στην έρημη την Κότσιαν”

Με αφορμή το τραγούδι πρέπει νά επισημανθούν δύο σημεία:

Πρώτον, ότι οι Σαρακατσαναίοι τραγουδούσαν πάντα χορωδιακά , παραδοσιακά, με το στόμα όπως έλεγαν, και ποτέ δεν συνόδευε το τραγούδι τους μουσικό όργανο. Οι Σαρακατσαναίοι των Σκοπίων και της Σερβίας αγνοούσαν της συνοδεία κλαρίνου ή ορχήστρας στα τραγούδια τους και στους χορούς τους. Αυτά τα γνώρισαν για πρώτη φορά όταν ήρθαν στην Ελλάδα και ήταν κάτι πρωτόγνωρο γι’ αυτούς.

Δεύτερον, ότι στο προαναφερόμενο τραγούδι υπάρχει ο στίχος πού λέει “γιατί είναι λύπη στους βλάχους τους Σαρακατσαναίους”. Εδώ ο όρος βλάχος με μικρό βήτα αποδίδεται με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου πού σημαίνει τον κτηνοτρόφο πού εκτρέφει αιγοπρόβατα. Η ετυμολόγησή του προέρχεται από την Ομηρική λέξη βληχή - βλήχημα = (βέλασμα). Κατ’ επέκτασιν, βλήχοι - βλάχοι, αυτοί πού εκτρέφουν ζώα πού βλήχουν - βελάζουν.

Η βυζαντινή Άννα Κομνηνή στο έργο της “Αλεξιάς” μας το επιβεβαιώνει γράφοντας ότι “οπόσοι τον νομάδα βίον είλοντο, βλάχους τούτους καλεί η κοινή διάλεκτος”.

Το καλοκαίρι του 1948 οι Σαρακατσαναίοι φυλάγουν τα κατασχεμένα πρόβατα, το φθινόπωρο τους κατεβάζουν σε διάφορα χωριά της περιοχής για νά ξεχειμωνιάσουν. Μερικούς τους εγκαθιστούν οικογενειακώς νά μείνουν σε σχολεία και τους περισσότερους τους εγκαθιστούνε σε σπίτια όπου συζούν μαζί με τους οικοδεσπότες.

Την άνοιξη του 1949 τους ξανανεβάζουν στα βουνά της περιοχής έως το φθινόπωρο νά φυλάγουν τα κοπάδια.

Το φθινόπωρο του 1949 φυγαδεύονται τα πρόβατα στο βουνό Morka Planina βόρεια της πόλης των Σκοπίων και έκτοτε αγνοείται η τύχη τους.
Τους Σαρακατσαναίους τους εγκαθιστούν διάσπαρτους σε διάφορα χωριά, ως μόνιμους κατοίκους και βάζοντάς τους να δουλεύουν σε γεωργικές πλέον εργασίες στα κολχόζ ή σε συνεταιρισμούς, τις ονομαζόμενες “μπρεγάδες”.

Οι 50 περίπου οικογένειες από τις οποίες δεν είχαν κατασχεθεί τα πρόβατα, κινήθηκαν αρκετά νοτιότερα κοντά στα Ελληνικά σύνορα και συνέχισαν νά ασκούν τον κτηνοτροφικό νομαδικό τρόπο ζωής.

Όμως όλους αυτούς τους είχαν προμηθεύσει με ειδικές ταυτότητες πού πάνω φέρουν ένα Κάπα (Κ) πού σήμαινε Κοντρόλ = έλεγχος και ήταν υπό αυστηρή επιτήρηση. Σε όσους Σαρακατσάνους είχαν κατασχεθεί τα πρόβατα, ο νόμος κατάσχεσης προέβλεπε ότι σε κάθε μέλος της οικογένειας έπρεπε νά κατανεμηθούν πέντε πρόβατα για τα προς το ζην, όμως με την εγκατάστασή τους στα χωριά κατασχέθηκαν κι αυτά παρανόμως από κρατικά στελέχη, κάτω από απειλές.

Οι πρώτες εργασίες για ορισμένους Σαρακατσαναίους είναι ορύγματα για τον Γιουγκοσλαβικό στρατό και τα ημερομίσθια ήταν μόνο το συσσίτιό τους.

Στα χωριά άρχισε και η εγγραφή τους στα κατά τόπους δημοτολόγια όπου πολλοί τους πολιτογραφούσαν παρά τη θέλησή τους ως “Μακεδόνες”, παράλληλα γίνονται και παραποιήσεις των επωνύμων τους με σλαβικές καταλήξεις -οφ, -εφ, -σκι, ενώ γινόταν και αντικατάσταση των κλασσικών επωνύμων με πατρώνυμα, ή ονόματα των παππούδων. Έτσι έχουμε το φαινόμενο τρία αδέλφια νά έχουν διαφορετικά επίθετα και το αντίστροφο, ένα άτομο νά έχει έως και τρία επώνυμα σε διάφορα κρατικά έγγραφα.

Πάντοτε υπήρχαν δελεαστικές προτάσεις για εγγραφή ως μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας (ΚΚΓ) όπως και η προπαγάνδα υπέρ του έθνους των “Μακεδόνων”. Έτσι προσπαθούσαν νά πείσουν τους Σαρακατσαναίους ότι δεν ήταν Έλληνες, αλλά Σλάβοι “Μακεδόνες”.

Τα παιδιά πού αρχίζουν νά πηγαίνουν στα σχολεία διαπαιδαγωγούνται με την ιστορία του “Μακεδονικού Έθνους” και οι επιπλήξεις των δασκάλων είναι αυστηρές όταν τα Σαρακατσανόπουλα έλεγαν πώς ήταν Έλληνες.

Με την ίδια λογική απαγορεύτηκε η χρήση της Ελληνικής γλώσσας. Οι καταγγελίες των “Αιγαίων” πολιτικών προσφύγων είναι συχνές με αποτέλεσμα τους ξυλοδαρμούς και τις φυλακίσεις.
Όμως οι Σαρακατσαναίοι πάντα διατηρούσαν την Ελληνική γλώσσα, τη μοναδική γλώσσα πού γνώριζαν γιατί ήταν η μητρική τους, διατήρησαν τα ήθη και τα έθιμά τους, πεισματωδώς παρ’ όλες τις αντιξοότητες, όσο επώδυνες κι’ αν ήταν.

Ένα γνώρισμα πανάρχαιο για τους Σαρακατσαναίους να επιμένουν σε κάθε τι το Ελληνικό. Νά επισημάνουμε ότι ο πανάρχαιος αυτός λαός των Σαρακατσαναίων, όταν εκχριστιανίζεται παρ’ όλο πού ασπάσθηκε τον Χριστιανισμό ποτέ δεν υιοθέτησε ξένα ονόματα, π.χ. Ιωσήφ, Μωϋσής, Δαυίδ κ.ά., παρά πάντα επέλεγε Ελληνικά και στην χειρότερη περίπτωση ελληνοποιημένα. Αξιοσημείωτο είναι ότι στις γυναίκες κυριαρχούσαν αρχαιοελληνικά ονόματα.

Οι Σαρακατσαναίοι των Σκοπίων κράτησαν πιστά την ενδογαμία τους και τους γάμους τους τελούσαν με τον παραδοσιακό τρόπο τραγουδώντας σαρακατσάνικα τραγούδια χορωδιακά και χορεύοντας παραδοσιακούς χορούς, όπως τον χαρακτηριστικότερο χορό, τον Σταυρωτό.

Και είναι οι γέροντες Σαρακατσαναίοι από τα Σκόπια πού χορεύουν για πρώτη φορά στο Αλεξάνδρειο Μέλαθρο Θεσσαλονίκης σε εκδήλωση πού είχε διοργανώσει η ΠΟΣΣ το 1983 και έκτοτε έχει καθιερωθεί πανελληνίως στους Σαρακατσαναίους. Ως αποτέλεσμα βλέπουμε στα ανταμώματα νά κυριαρχεί Σταυρωτός χορός.

Ο Σταυρωτός χορός είναι πανάρχαιος χορός και χορευόταν είτε με δύο χορευτές πού σταύρωναν τα χέρια, είτε με τέσσερις σχηματίζοντας σταυρό.

Και ο σταυρός είναι το κατ’ εξοχήν σύμβολο των Σαρακατσαναίων. Ένα αρχαιότατο ελληνικό ηλιακό σύμβολο, προχριστιανικό, πού το βρίσκουμε στην κορυφή της κατσούλας των καλυβιών τους, ως κυρίαρχο σύμβολο στο Φλάμπουρα, τη γαμήλια σημαία τους, στο μέτωπο ως τατουάζ ανάμεσα στα φρύδια, ως κυρίαρχο μοτίβο στα κεντήματα, στις φορεσιές, στις βελέντζες κ.λ.π.

Οι Σαρακατσαναίοι στα κεντήματά τους, στα διακοσμητικά τους μοτίβα πού έχουν επίκεντρο τον σταυρό, πού είτε εμπεριέχεται σε ηλιακούς ρόδακες, είτε σε μαιανδρικές παραστάσεις. τα μοτίβα αυτά αποκαλούνται “φεγγάρια” από το ρήμα φέγγω (λάμπω, ακτινοβολώ) και είναι η απόδειξη ότι αυτός ο Σαρακατσάνικος σταυρός είναι το πανάρχαιο ηλιακό σύμβολο του Δία.
Ας επανέλθουμε όμως στην ιστορική πορεία των Σαρακατσαναίων. Έτσι το 1953 μία ομάδα περίπου εκ 40 οικογενειών πού ασκούσαν τον νομαδικό τρόπο ζωής, και δεν τους είχαν κατασχεθεί τα πρόβατα, κάνουν απόπειρα νά διαφύγουν στην Ελληνική επικράτεια, από το φυλάκιο “Πόρτα” πού βρισκόταν στο βουνό Μπάρα όπου συνήθιζαν νά ανεβαίνουν τα καλοκαίρια. Όμως γίνονται αντιληπτοί από τον Γιουγκοσλαβικό στρατό και παρεμποδίζεται η φυγή τους.

Πάγιο αίτημα(15) των Σαρακατσαναίων, η παλιννόστηση στην πατρίδα Ελλάδα. Το 1957 κατόπιν διακρατικής συμφωνίας, με τον ενεργό ρόλο του Ελληνικού Προξενείου στα Σκόπια, έρχονται μερικές οικογένειες στην Ελλάδα και εγκαθίστανται σε χωριά του νομού Θεσσαλονίκης.

Θα ακολουθήσει το κυρίως κύμα παλιννόστησης και το μαζικότερο κατά τη χρονική περίοδο 1963-1970, πού Με αρκετές περιπέτειες και παλινδρομήσεις πού φθάνουν έως τον νομό Έβρου εγκαθίστανται μαζικά στο Δήμο Ελευθερίου Κορδελιού Θεσσαλονίκης, πού σήμερα συγκεντρώνει 4.000 Σαρακατσαναίους και αποτελεί την πιο συμπαγή κοινότητα των Σαρακατσαναίων.

Με την παλιννόστηση δημιουργήθηκαν τα εξής ζητήματα τα οποία εκκρεμούν ακόμη και Θα πρέπει η πολιτεία νά μεριμνήσει γι’ αυτά διότι είναι σοβαρά και εθνικής σημασίας.
α) Οι 200 οικογένειες από τις οποίες έχουν κατασχεθεί το 1948 40.000 πρόβατα μαζί με 20.000 αρνιά, συνολικά 60.000 κεφάλια, όπως επίσης και 3.000 άλογα και μουλάρια, ποτέ δεν έχουν αποζημιωθεί από το Γιουγκοσλαβικό κράτος και συγκεκριμένα από την Δημοκρατία των Σκοπίων.
β) στο κρατίδιο των Σκοπίων, στα κολχόζ και στους συνεταιρισμούς έχουν εργασθεί επί μία 15ετία το ελάχιστο περίπου 200 οικογένειες, πού έφτυσαν αίμα και ιδρώτα και ποτέ δεν τους έχει αναγνωρισθεί ούτε ένα εργασιακό ένσημο, ούτε έλαβε κανένας το αντίκρισμά τους.
γ) Περίπου 50 οικογένειες πού έζησαν σε χωριά όπου εφαρμόζονταν αυτοδιαχειριστικά σοσιαλιστικά μοντέλα και είχαν το δικαίωμα νά αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία αλλά και ιδιόκτητα χωράφια, τα οποία απόκτησαν κατόπιν βασάνων και πόνου, κατά τη διάρκεια της παλιννόστησης και με την απειλή ακύρωσης της άδειας παλιννόστησης εξαναγκάστηκαν νά υπογράψουν παραχώρηση των περιουσιών τους ή νά τα απαλλοτριώσουν σε εξευτελιστικές τιμές.

Καταλαβαίνετε την οικονομική ζημιά πού έπαθαν αυτές οι 50 περίπου οικογένειες.
Επαναλαμβάνω, πρόκειται για περιουσίες Ελλήνων πού αφαιρέθηκαν από την Δημοκρατία των Σκοπίων, γι’ αυτό και είναι εθνικής σημασίας. Ας όψονται οι αρμόδιοι.

Σήμερα στο κρατίδιο των Σκοπίων έχουν παραμείνει περίπου 100 οικογένειες διάσπαρτες και απομονωμένες, και Θα πρέπει νά βοηθηθούν νά επανέλθουν στην Ελλάδα. Υπάρχει το πρόβλημα ότι είναι πολιτικογραφημένοι ως “Μακεδόνες” και υπάρχουν τεχνοκρατικές διαδικασίες και πολιτικές σκοπιμότητες πού παρεμποδίζουν την παλιννόστηση.

Οι εθνικιστικές εξάρσεις στο κρατίδιο των Σκοπίων προκαλούν τον φόβο κι’ αυτό αποδεικνύει η τελευταία απογραφή όπου πολλές χιλιάδες πολιτών πού αν και δεν έχουν σκοπιανή συνείδηση αλλά φοβούμενοι, δηλώνουν “Μακεδόνες”.

Ας μη ξεχνούμε πόσο επώδυνη ήταν η επόμενη μέρα, για όσους Σαρακατσάνους εξέφρασαν την εθνική τους συνείδηση, σε συνέντευξή τους σε Ελληνικό τηλεοπτικό σταθμό, πού επισκέφθηκε τα Σκόπια.

Απαραίτητο είναι να διαχωρίσουμε την πολιτική κυβερνητική ιδεολογία και πρακτική του κρατιδίου των Σκοπίων, από αυτή της πλειονότητας του λαού πού πάντα έτρεφε και τρέφει φιλελληνικά αισθήματα γιατί κατά ένα μεγάλο ποσοστό ρέει στις φλέβες του, αίμα Ελληνικό.

Τελειώνοντας θέλω να τονίσω ότι οι Σαρακατσαναίοι των Σκοπίων διατήρησαν πεισματωδώς την μόνη γλώσσα πού ήξεραν, την Ελληνική.

Τα ήθη, τα έθιμά τους, τους αυστηρούς άγραφους νόμους της κλειστής κοινωνίας τους και το κυριότερο διατήρησαν την ενδογαμία τους κρατώντας αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά τους και τον πολιτισμό τους.

Η ενδογαμία στο κρατίδιο των Σκοπίων στους Σαρακατσάνους έχει φθάσει σε οριακό σημείο, έγιναν σχεδόν όλοι συγγενείς, μία μεγάλη οικογένεια, όπως είναι η μεγάλη οικογένεια των Σαρακατσαναίων στα Βαλκάνια.

Είναι η οικογένειά μας, είναι το σινάφι μας, το αίμα μας. και πρέπει νά διατηρήσουμε στο σινάφι μας αυτή την ενότητα και συνειδητότητα στο μέλλον, για έναν ιερό λόγο. Γιατί είναι η ζωντανή και η σπουδαιότερη βιολογική και ιστορική απόδειξη της αυτοχθονίας των Ελλήνων και της διαχρονικής συνέχειας του Ελληνισμού.

Παραπομπές - Βιβλιογραφία:

1. Carsten Hoeng, Les Sarakatsans une tribu nomade Greque Paris, Copenhague, 1925.
2. Αγγελική Χατζημιχάλη, Οι Σαρακατσάνοι, τόμ. Α’ και Β’ Αθήναι 1975.
3. Δρ. Άρης Πουλιανός, α) Σαρακατσάνοι, ο αρχαιότερος λαός της Ευρώπης, Βιβλιοθήκη Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος αριθμός 6, Αθήναι 1993. β) Aris Poylianos, Saracatsani, the most Ancient People in Europe, Chicago U.S.A. 1973
4. Δημήτριος Θεοχάρης, Η αυγή της Θεσσαλικής προϊστορίας
5. Σωτήρης Δάκαρης, Η κτηνοτροφία στην Αρχαία Ήπειρο, σελ. 10-11, Ιωάννινα 1976.
6. Θουκυδίδης: Ιστορίαι, Βιβλίο Α, Κεφ. 2ο.
7. Μόλαρης Βασίλειος, α) Σαρακατσαναίοι, οι αρχαιότεροι Έλληνες, Εφημερίδα “Ηχώ των Σαρακατσαναίων”. Σεπτέμβριος και Νοέμβριος 1992, Απρίλιος 1993, Απρίλιος και Αύγουστος 1994. β) Σαρακατσαναίοι, ο αρχαιότερος λαός της Ευρώπης. Περιοδικό “Ενημερωτικό Δελτίο του Δήμου Ελευθερίου - Κορδελιού”, Σεπτέμβριος 1994.
8. Όμηρος: α)Ιλιάς, β)Οδύσσεια.
9. Σοφοκλής: Οιδίπους Τύραννος, στίχοι 1133-1139.
10. Πίνδαρος 522-438 π.Χ., Νεμεόνικοι, (IV, 52-53).
11. Στράβων, (67π.Χ.-19μ.Χ.), Γεωγραφικά, (Βιβλίο VII, κεφ.6ο).
12. Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις. (Βιβλίο VII, 9)
13. O Casten Hoeng στό βιβλίο του Les Saracatsans στον Α’ τόμο σελ. 63-67 αναφέρει για Σαρακατσαναίους Σερβίας στο Pirot, Sourdelitsa, Uskub, Leskorats, Prokypa, Krusevats όπως επίσης και για Σαρακατσαναίους στην Ανατολική Θράκη, στην Ραιδεστό, στα Μάλγαρα και Χαριούπολη.
14. Ο Branislar Kojic στο έργο του Stara groadsca iseoska architektura, Beograd 1949, μας αναφέρει για σαρακατσάνικα τσελιγκάτα σε περιοχές κοντά στη λίμνη Δοϊράνη, στις πεδιάδες του ποταμού Αξιού και στο βουνό Kojouf. Επίσης κάνει αναφορά για τον αρχέγονο τρόπο κατασκευής των καλυβιών τους και συμπεραίνει ότι είναι Ελληνικής καταγωγής.
15. Η Αγγελική Χατζημιχάλη στον πρώτο τόμο του έργου της Σαρακατσάνοι αναφέρει για μία επιστολή του τσέλιγκα Χρήστου Φαρμάκη γραμμένη την 6η Φεβρουαρίου 1953 στη Θεσσαλονίκη, πού κάνει λόγο για αίτημα Σαρακατσαναίων της Σερβίας να επαναπατρισθούν στην Ελλάδα.