Σαν παραμύθι όπως το άκουσα......

Διηγείται ο τέως βουλευτής Φθιώτιδας κ. Ηλίας Καλλιώρας.

Η ακλόνητη θρησκευτική πίστη της Σαρακατσάνας μάνας.

Η χριστιανική ορθόδοξη πίστη είναι βαθιά ριζωμένη στην ψυχή των Σαρακατσαναίων και αποτελεί σταθερό οδηγό στην πορεία της ζωής τους.

Μπορεί ο εκκλησιασμός τους να γινόταν στις μεγάλες γιορτές της χριστιανοσύνης, λόγω της νομαδικής ζωής τους, όµως το θρησκευτικό συναίσθημα ήταν ισχυρότατο και αλώβητο.

Μια πίστη που μένει αδιασάλευτη και αναλλοίωτη στην ψυχή της Σαρακατσάνας μάνας, όταν αντικρίζει το νεκρό παιδί της.

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός, που µας διηγήθηκε η εγγονή μιας ηρωίδας, χήρας Σαρακατσάνας, µε τρία παιδιά, που διαδραματίσθηκε στη Δρακοσπηλιά, πάνω από τις Θερμοπύλες.

Συγκεκριμένα είχαν ανέβει µε τα γιδοπρόβατά τους στην περιοχή της Δρακοσπηλιάς για να ξεκαλοκαιριάσουν. Τη φροντίδα του κοπαδιού της χήρας Σαρακατσάνας είχαν οι αφέντες της (κουνιάδια) βοηθούμενοι από το δωδεκάχρονο πρωτότοκο γιο της.

Η μοίρα όμως της επιφύλαξε ακόμη ένα πιο άσχημο παιχνίδι. Μία γίδα βραχιάσθηκε και στη προσπάθειά του ο γιός της να την ξεβραχιάσει, δυστυχώς, κατακρημνίσθηκε σε βά­ραθρο µε αποτέλεσμα να βρει τραγικό θάνατο.

Μαζεύτηκαν οι άνδρες του τσελιγκάτου, μαζί µε τα κου­νιάδια της και μια τριχιά ανέβασαν το νεκρό πια παιδί, στο ίσιωμα, παρηγορώντας, παράλληλα τη μάνα, λέγοντάς της ότι είναι τραυματισμένο.

Η ίδια όμως κατάλαβε τι ακριβώς είχε γίνει και πριν ακόμα το ανασύρουν, πήγε μάσα στο εξωκλήσι του Αι-Γιάννη, που βρισκόταν κοντά στα κονάκια του, και γονατισμένη μπροστά στην εικόνα της Παναγιάς προσεύχεται µε μεγάλη ψυχική δύναμη και βαθιά πίστη και την παρακαλεί λέγοντας : «Κυρά Δέσποινα και τα 3 παιδιά µου εσύ µου τα 'δωσες, είναι δικά σου. Τώρα θέλησες να µου πάρεις το μεγαλύτερο, το Βασίλη µου. Χάρισέ µου, αν θέλεις τα άλλα δύο».

Αυτή ήταν η ηρωίδα Σαρακατσάνα μάνα, παρότι αγράμματη, είχε ανατραφεί και διατηρούσε αμείωτες τις χριστιανικές και ηθικές αξίες και αρχές.

Αυτή η γυναίκα, όχι µόνο, αντιστάθηκε στα τόσο χτυπήματα της ζωής αλλά κατάφερε, μέσα στο κύκλο της ζωής της (πέθανε 105 χρονών), να στηθεί στα πόδια της, οικονομικά και κοινωνικά, και προόδευσε μαζί µε τα άλλα δυο της παι­διά.

Αυτός είναι ο πλούσιος ψυχικός κόσμος των Σαρακατσαναίων και µε αυτόν τον ψυχικό κόσμο μπόρεσαν όχι µόνο να αντισταθούν στις αντίξοες συνθήκες της ζωής, αλλά και να μεγαλουργήσουν, αγωνιζόμενοι πάντοτε µε σημαία τις ηθι­κές αρχές που κληροδότησαν από γενιά σε γενιά.

Το παραπάνω δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Τα δέοντα των Σαρακατσαναίων" (τεύχος 21, Δεκέμβριος 2009) που εκδίδει ο Σύνδεσμος Σαρακατσαναίων Φθιώτιδας. Για επικοινωνία με το περιοδικό στο τηλέφωνο 22310 514414 ή στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο tadeonta@gmail.com.

************************

Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για το όνομα "Σαρακατσάνος"

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο τελευταίο φύλλο της εφημερίδας ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΙΚΑ ΧΑΙΡΕΤΗΜΑΤΑ. Συντάκτης του άρθρου είναι ο Παύλος Κατρής πρώην πρόεδρος της Αδελφότητας των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων Ηπείρου.

Πολλοί συγγραφείς σχετικών με τους Σαρακα­τσάνους βιβλίων καθώς και συντάκτες σχετι­κών άρθρων, ασχολήθηκαν κατά καιρούς για το πότε εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γρα­πτό κείμενο, βιβλίο ή έγγραφο, η λέξη «Σαρακα­τσάνος». Το θέμα απασχόλησε τους μελετητές για­τί πίστευαν ότι η ανεύρεση θα βοηθούσε στο να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα που τους απασχόλησαν και δεν έχουν δοθεί μέχρι τώρα απαντήσεις καθολικά αποδεκτές. Τα ερωτήματα αυτά είναι το θέμα της καταγωγής των Σαρακα­τσάνων, της έναρξης της νομαδική ς ζωής των και της ετυμολογίας της λέξης «σαρακατσάνος» καθώς επίσης το πώς αποκαλούσαν τους Σαρακατσάνους πριν την καθιέρωση του ονόματος που αυτοί έχουν τώρα.

Η πρώτη χρονολογικά πηγή που αναφέρεται σα­φώς στους Σαρακατσάνους χωρίς όμως να τους κα­τονομάζει είναι ο Γάλλος Claude Fauriel στη Συλλο­γή τραγουδιών που εξέδωσε το 1824. Στο έργο αυ­τό και στα τραγούδια που αναφέρονται στον Κατσα­ντώνη παραθέτει ορισμένα στοιχεία για τους νομά­δες σκηνίτες, όπως τους αποκαλεί.

Το πρώτο, από τα μέχρι στιγμής γνωστά βιβλία, που αναφέρει τη λέξη «Σαρακατσάνος» είναι η «Χρονογραφία της Ηπείρου» του Παναγιώτη Αρα­βαντινού η οποία εκδόθηκε το 1856. Να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι ο Γάλλος Eugene Yemeniz πε­ριηγήθηκε στην Ελλάδα το 1852, εξέδωσε όμως το βιβλίο του «Scenes et recits des guerres de Ι' Independence, Grece moderne» το 1869 και στο οποίο περιέχει τη βιογραφία του Κατσαντώνη και μέσα σε αυτήν τη λέξη «Σαρακατσάνοι».

Υπάρχουν επίσης ορισμένα έγγραφα, πριν από την έκδοση της «Χρονογραφίας» που περιέχουν τη λέξη «Σαρακατσάνος». Ένα από αυτά δημοσι­εύθηκε στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας «Σαρακατσάνικα Χαιρετήματα» και το οποίο είναι μαρτυρικό κατοίκων του Κουκουλίου Ζαγορίου του 1851 οι οποίοι ψάχνοντας για τα σύνορα του βοσκότοπου του χωριού απευθύνθηκαν στο Χρι­στόδουλο Τσουμάνη τον οποίο αναφέρουν ως Σαρακατσάνο. Το έγγραφο αυτό περιέχεται στο 2ο τόμο του έργου της Αγγελικής Χατζημιχάλη.

Παλαιότερο από αυτό (28/5/1849) είναι η απο­λογία προς τον υπομοίραρχο Ανδρίκο Κάππα, του ληστή Τριαντάφυλλου Καρατζόπουλου ο οποίος συμμετείχε σε ληστρική ομάδα Όταν ρωτήθηκε ο ληστής να κατονομάσει τους συντρόφους του, με­ταξύ αυτών αναφέρει και τον Στέριο Μάλιαρο, Σα­ρακατζάνο. Η απολογία αυτή, η οποία δημοσιεύ­θηκε για πρώτη φορά από τον Ι. Κολιόπουλο, εθε­ωρείτο για πολλά χρόνια ως το παλαιότερο έγ­γραφο που αναφέρει τη λέξη Σαρακατζάνος. Υπάρχουν μετά από αυτήν αρκετές καταθέσεις από τη δεκαετία 1850-60 στο «αρχείο Βακάλο­γλου» που αναφέρουν τη λέξη.

Στο δεύτερο επιστημονικό συνέδριο των Σαρα­κατσαναίων στη Θεσσαλονίκη σε εισήγησή του ο Χρήστος Ράπτης ανέφερε ότι έχει αντίγραφο εγ­γράφου του 1838 που αναφέρει τη λέξη «σαρακα­τσάνος». Επειδή όμως οι εισηγήσεις του Συνεδρί­ου αυτού δυστυχώς δεν δημοσιεύθηκαν ακόμα, το έγγραφο αυτό δεν έχει μέχρι τώρα δει το φως της δημοσιότητας.

Στα «Σαρακατσάνικα Χαιρετήματα» ασχολούμα­στε εδώ και αρκετό καιρό με τη σύνταξη των γε­νεαλογικών δένδρων των Σαρακατσάνων της Ηπεί­ρου. Στα περισσότερα από αυτά υπάρχει παράδοση ότι κατάγονται από την Αιτωλοακαρνανία και ότι ήρθαν στην Ήπειρο την περίοδο 1800-1850. Ψά­χνοντας για πηγές που θα τεκμηριώνουν την πα­ρουσία των Σαρακατσάνων στην Αιτωλοακαρνανία συνάντησα έγγραφα, δημοσιευμένα και μη, τα οποία κάνουν λόγο για εποικισμό νομάδων Σαρακατσάνων καθώς και νομάδων Καραγκούνηδων από το 1835 σε νεοσύστατα χωριά της περιοχής.

Από την Αιτωλοακαρνανία πηγαίνουμε στη Φθιώ­τιδα η οποία είχε προσαρτηθεί στην ελεύθερη τό­τε Ελλάδα όπου έχουμε επίσης εποικισμό Σαρακα­τσάνων με Βασιλικά Διατάγματα τα οποία όμως δεν δημοσιεύθηκαν. Γύρω από τον εποικισμό των Σαρακατσάνων στη Φθιώτιδα υπάρχουν στα αρ­χεία του Υπουργείου Εσωτερικών αρκετά έγγραφα και επιστολές, από το 1834-1835 τα οποία σαφώς αναφέρουν τη λέξη Σαρακατσάνος. Αντίγραφα από τα έγγραφα αυτά, παρουσιάζονται σήμερα για πρώτη φορά στα «Σαρακατσάνικα Χαιρετή­ματα». Σημειώνεται ότι πολλά από τα έγγραφα εί­ναι γραμμένα στα Γαλλικά καθότι είμαστε στην εποχή της Αντιβασιλείας και έπρεπε να ενημερω­θούν οι εγγυήτριες δυνάμεις της Βασιλείας του Όθωνα.

Σταδιακά θα παρουσιασθούν όλα αυτά τα έγ­γραφα τα οποία αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα για τους Σαρακατσάνους. Πέρα από τη λέξη «Σα­ρακατσάνος» που όπως αναφέρθηκε συναντάμε γραπτά για πρώτη φορά, έχουμε στα έγγραφα αυ­τά ευρεία χρήση της λέξης «βλαχοποιμένες» με την οποία είναι γνωστό ότι αποκαλούν τους σαρα­κατσάνους στα απομνημονεύματά τους ο Κασο­μούλης και ο Φωτάκος.

Είμαι βέβαιος ότι συνέχιση της έρευνας σε αρ­χειακές πηγές θα φέρει στο φως της δημοσιότητας και παλαιότερα έγγραφα από αυτά του 1834 με σημαντικά στοιχεία για την παράδοση και την ιστορία των Σαρακατσάνων.

Η «Σαρακατσάνικη Γωνιά» στα Τρίκαλα

Του Αποστόλη Ζώη

Έντεκα χρόνια ζωής κλείνει φέτος η «Σαρακατσάνικη γωνιά» όταν τον Μάιο του 1998 ο Δήμος Τρικκαίων (Δήμαρχος ο κ. Παπαστεργίου Κων/νος) μετά από αίτημα των Σαρακατσαναίων, παραχωρεί με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου τον χώρο για την δημιουργία της Σαρακατσάνικης γωνιάς.

Τον ίδιο χρόνο έγινε η περίφραξη η δενδροφύτευση και η κατασκευή των ξύλινων παραδοσιακών κονακίων.

Το 2000 έγινε η πέτρινη βρύση. Το 2001 η τοποθέτηση του λυόμενου οικήματος το οποίο μας παρεχωρήθη από το Υπουργείο Γεωργίας, το οποίο στεγάζει όλα εκείνα που έχουν οι πολίτες δωρίσει προς τον Σύλλογο.

Το 2003 το Εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου η γιορτή του οποίου ήταν στενό συνυφασμένη με τους Σαρακατσάνους αφού τη ημέρα εκείνη ήταν το χρονικό μεταίχμιο δηλ. το τέλος της διαβίωσης στα χειμαδιά και το ξεκίνημα για τα ξεκαλοκαιριά.

Όμορφος χώρος

Πρόκειται για έναν όμορφο χώρο, με δύο κονάκια, βάτρες, βρύση, εκκλησάκι και λυόμενο οίκημα στο οποίο εκτίθεται Σαρακατσάνικο λαογραφικό υλικό και διάφορα παραδοσιακά είδη. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Τρικάλων «τα κονάκια» κ. Χρήστος Μόρφος, με δηλώσεις στην ΕΡΕΥΝΑ τονίζει πως όλα αυτά τα χρόνια γίνεται μια προσπάθεια διατήρησης και διάδοσης της κληρονομιάς μας των παραδόσεών μας των δημοτικών μας τραγουδιών και όλων εκείνων των διαχρονικών αξιών του ελληνικού πολιτισμού, προσθέτοντας:
«Ο Σύλλογός μας είναι παρών σε όλα τα οργανωτικά συνέδρια της ΠΟΣΣ που έχουν γίνει ανά την Ελλάδα. Συμμετέχει με τα χορευτικά του τμήματα σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις στην πόλη μας και βεβαίως η συμμετοχή και η μεγάλη συμβολή στην επιτυχία του Ανταμώματος στο Περτούλι.». Πάντως ο κ. Μόρφος δεν παραλείπει να υπογραμμίσει ακόμα, πως «ο χώρος αυτός αποτελεί σημείο αναφοράς για όλους τους Σαρακατσαναίους της περιοχής μας και όχι μόνο, ενώ είναι η κυψέλη της Πανάρχαιας παράδοσής μας».

Η τεχνική στο κονάκι

Στο πρόσφατο Συμπόσιο Τρικαλινών Σπουδών του ΦΙΛΟΣ η Κωνσταντινιά Καραλή απόφοιτη αρχιτεκτονικής, αναφερόμενη στην τεχνική του κονακιού ανέφερε ενδιαφέροντα στοιχεία.

Μεταξύ άλλων είπε:

«Οι Σαρακατσάνοι ζούσαν σε καλύβια (κονάκια). Τα καλύβια των Σαρακατσάνων αποτελούν σπάνιο δείγμα αυθόρμητης αρχιτεκτονικής. Κατασκευάζονταν από λεπτούς κορμούς δέντρων (λούρες), φυλλώματα, βούρλα και άλλα υλικά παρμένα από την περιοχή που κάθε φορά εγκαθίστανται. Για να τα χτίσουν χάραζαν ένα κύκλο στο έδαφος, κάρφωναν τα κεντρικά ξύλα κάθετα και οριζόντια και ύστερα επένδυαν τον σκελετό με βούρλα, καλάμια ή και σίκαλη (χάρτωμα). Παρ’ όλη αυτή την απλή κατασκευή ήταν τόσο στέρεα φτιαγμένα και δεν τα διαπερνούσε η βροχή. Σε κάθε καλύβι υπήρχε η εστία (φωτιά). Η πρωτόγονη μορφή της καλύβας των Σαρακατσαναίων (με τον εφήμερο χαρακτήρα της) λειτουργεί από κάθε άποψη με μια επιτυχή σχέση της λειτουργίας της κατασκευής με την μορφολογία και την οικονομία του σχεδίου».

Όσον αφορά τους κυριότερους τύπους αυτοί είναι δύο, αναφέροντας:

«Δύο είναι οι κυριότεροι τύποι της σαρακατσάνικης καλύβας, α) το ορθό κονάκι (κωνοειδής καλύβα), το οποίο είναι καθαρά κυκλικό στην κάτοψη και καταλήγει στην κορυφή του σε σταυρό και είχε στο κέντρο την εστία (φωτογώνι) και γύρω γύρω διασκευασμένους χώρους όπου τοποθετούσαν ρούχα, είδη μαγειρικής κ.τ.λ, ενώ υπήρχε σταθερή θέση για το εικόνισμα καθώς και β) ο πλάγιος τύπος με δίρριχτη στέγη που κατασκευάζονταν από κορμούς δέντρων, ξύλα (πελεκούδια) και κλαδιά ελάτων (μπάτσες). Τα καλύβια κατασκευάζονταν κυρίως από τις γυναίκες κάθε ομάδας και διατηρούν εδώ και εκατοντάδες χρόνια την ίδια μορφή και περιέχουν τα ίδια ιστορικά βιώματα, δείγματα της αναλλοίωτης πορείας των Σαρακατσαναίων στον χρόνο».


Πηγή : Η ΕΡΕΥΝΑ 02 Απριλίου 2009, αρ. φύλλου 15168, σελίδα 17

Φλάμπουρο 2008 στο Καζανλάκ Βουλγαρίας

Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το τελευταίο φύλλο (35) της εφημερίδας " Τα Σαρακατσάνικα Χαιρετήματα " που εκδίδει η Αδελφότητα Ηπειρωτών Σαρακατσάνων της Αθήνας και που είναι αφιερωμένο στους Σαρακατσαναίους της Βουλγαρίας.

Δύσκολο να περιγραφούν κάποια συναισθήµατα στο χαρτί. Πολύ δύσκολο ωs αδύνατο να περιγράψειs τη συγκίνηση που µαs προκάλε­σαν δύο κοριτσάκια, ηλικίας γύρω στα εφτά-οχτώ χρονών, στο Καζανλάκ της Βουλγαρίαs όταν απάγ­γειλαν σε άπταιστα ελληνικά, και µε προφορά που τουλάχιστον η δική µας γενιά δεν άκουσε. Ήταν ίσως η προφορά των γιαγιάδων µας, και βάλε ακό­µα προς τα πίσω.

Tίνους είν' ου φλάμπουρας,
τ' άξιου κι του κόκκιvου, κι του κατακκόκινου ...

Απαγγελία όχι πλαστή, ηθoποιήστικn. Έβγαινε µέ­σα απ' την ψυχή τους, το 'νιωθαν.

Αναρωτιόνταν πραγµατικά µε αγωνία ποιανού εί­ναι ο φλάµπουραs και έδιναν, ταυτόχρονα, υπόσχεση πως όσο αυτά τα παιδιά ράβουν το φλάµπουρα δασιά, δεν πρόκειται να τον ξεκλiσoυν τα κλαριά, όσεs ράχεs και βουνά να γύρει, και η παράδοση θα κρατιέται ακόµα ζωντανή, παρά τις όποιεs δυσκολίες και προκλήσεις συναντήσει. Το ίδιο και αργότε­ρα, όταν άλλα συνομήλικά τους, καθισµένα σταυρο­πόδι "σύβαζαν" τα παιδιά τους και εύχονταν στο "σι­µπέθερου" "να μας πρoυκόψουν κι στα μ'κρότιρα". Σαν να κρυφάκουγες παλιοκαιρίσιους γέροντες να κουβεντιάζουν!!!

Τεράσπα και µε δυσκολίες η προσπάθεια που καταβάλλει η Οµοσπονδία των Πολιτιστικών και Εκπαιδευτικών Συλλόγων Σαρακατσαναίων Βουλγαρίας (ΟΠΕΣΒ) να κρατήσει ζωντανή τη γλώσσα και την παράδοση αλλά και να τη µεταλαµπαδεύσει στις επόµενεs γενιές. Ήταν µια πραγµατικά συγκινητική εµπειρία.

Από όλα τα µέρη της Βουλγαρίαs, περισσότεροι από δέκα σύλλογοι πήραν µέροs στο Λαογραφικό φεστιβάλ «Φλάµπουρο 2008», συµµετέχοvτας µε τα χορευπκά τους τα οποία ήταν κuρίωs µικρών παι­διών. Η εκδήλωση οργανώθηκε από την ΟΠΕΣΒ (πρόεδροs Κ. Kίτσος) και τον Σύλλογο Σαρακατσα­ναίων Καζανλάκ σrnν κατάµεστη αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων της πόλns, σrnν κοιλάδα των Ρό­δων και των Θρακών Βασιλέων, κοντά σrn Στάρα Ζαγορά.

Ορισμένες σκέψεις σχετικά με το άρθρο "Τι εφημερίδα θέλουμε;"

Προς Γιώργο Κολοβό (συντάκτη του άρθρου), υπόλοιπα μέλη της συντακτικής επιτροπής και τους υπευθύνους έκδοσης της εφημερίδας "Ηχώ των Σαρακατσαναίων"

Θα ήθελα πρώτα απ' όλα να τονίσω πως αυτά που γράφω είναι προσωπικές απόψεις και σε καμία περίπτωση δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Ημαθίας. Ως διαχειριστής αυτού του ιστολογίου προσπαθώ να μην εκφέρω απόψεις προσωπικές και να μη θίγω θέματα που ενδεχομένως μπορούν να προκαλέσουν διαφωνίες. Ωστόσο στο συγκεκριμένο θέμα θα μου επιτρέψετε να εκφέρω την άποψή μου.

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα με τη σειρά.

Πρώτον, συμφωνώ απόλυτα μαζί σας πως πραγματικά έχει καταβληθεί μια εξαιρετική προσπάθεια και η εφημερίδα τα τελευταία δύο χρόνια έχει βελτιωθεί σημαντικά τόσο στο αισθητικό μέρος όσο και στην ποιότητα της ύλης που περιέχει αλλά και στην τακτικότητα της έκδοσής της. Παρ' όλο που φέτος εκδόθηκαν μόνο τρία τεύχη δεν είναι μακριά οι εποχές που η εφημερίδα τυπωνόταν μόνο πριν το Πανελλήνιο Αντάμωμα ή αν υπήρχε κάποιο συνέδριο.

Δεύτερον, συμφωνώ απόλυτα μαζί σου ότι η αποκλειστική ευθύνη για την παραγωγή των τευχών της εφημερίδας, της εξεύρεσης οικονομικών πόρων (συνδρομές, διαφημίσεις, επιχορηγήσεις) και της διάθεσής της είναι της Π.Ο.Σ.Σ..

Εδώ κάπου όμως αρχίζουν οι διαφωνίες.

Πριν ένα χρόνο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα έκκληση για πληρωμή των συνδρομών. Στο επόμενο κιόλας τεύχος(163) δημοσιεύσατε λίστα συνδρομών που ανέρχονταν στο συνολικό ποσό των 2.000 ευρώ. Κριτήριο δεν έχω για το υπόλοιπο χρονικό διάστημα διότι δεν ξαναδημοσιεύτηκε τέτοια είδους λίστα ωστόσο διαβάζοντας και τα επόμενα δύο τεύχη(163 - 164 -165) παρατηρώ πως η έκκληση αυτή δεν συνεχίστηκε.

• Κρατάω το γεγονός ότι πάνω από πενήντα άτομα ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της εφημερίδας για πληρωμή των συνδρομών και μπορώ να υποθέσω πως αν αυτή η έκκληση συνέχιζε να αποτελεί κύριο θέμα στην εφημερίδα μαζί με τα ευχαριστήρια της εφημερίδας σε αυτούς που ανταποκρίθηκαν τα πράγματα ίσως να ήταν καλύτερα σήμερα.
• Θέτω το εξής ερώτημα ωστόσο. Στείλατε στους Συλλόγους μια λίστα με τους συνδρομητές της περιοχής τους ώστε να μαζέψουν κάποιες έστω συνδρομές;
  

Το προσχέδιο κυκλοφορίας το οποίο αναφέρεται στο άρθρο και το οποίο δημοσιεύτηκε στο φύλλο 163 αναφέρονταν σε πόρους οι οποίοι θα εξευρίσκονταν από διαφημίσεις και από ενισχύσεις από ιδιώτες και κρατικούς φορείς. Οι απορίες μου είναι οι εξής:

• Βρέθηκαν ικανές διαφημίσεις;

• Απευθυνθήκατε σε μεγάλες εταιρείες;

• Συντάξατε επιστολή με λεπτομέρειες σχετικά με την εφημερίδα και την αναγνωσιμότητά της και να την στείλετε στα τμήματα μάρκετινγκ μεγάλων τραπεζών, σουπερμάρκετ, πολυεθνικών αλυσίδων λιανικής, εταιρειών πετρελαιοειδών κτλ;
• Χρησιμοποιήσατε τις ενδεχόμενες προσωπικές δικές σας γνωριμίες αλλά και τις γνωριμίες προέδρων και μελών των Διοικητικών Συμβουλίων των Συλλόγων για να εξασφαλίσετε πρόσβαση σε κάποιες από αυτές τις εταιρείες;
• Απευθυνθήκατε σε κρατικούς φορείς αναζητώντας κρατικές επιχορηγήσεις;
  

Αναφέρετε επίσης πως η αποστολή της εφημερίδας βασίστηκε σε μη ενημερωμένο αρχείο αναγνωστών. Ρωτάω λοιπόν.

• Στάλθηκε αντίγραφο της λίστας διανομής στον κάθε σύλλογο με το μέρος αυτό που αφορά την δικιά του περιοχή ευθύνης ώστε να διορθωθεί κατά το δυνατόν;

• Επεξεργάστηκε εσείς την λίστα έτσι ώστε να εντοπίσετε πιθανές διπλοεγγραφές και να τις επισημάνετε στα Διοικητικά Συμβούλια των Συλλόγων;
• Και εν πάση περιπτώσει πως ενημερώνεται αυτό το αρχείο συνδρομητών; Αυτό ακόμη δεν το έχω καταλάβει.

Επισημαίνετε πως αφού διαπιστώθηκε πως η επιλογή της είσπραξης συνδρομών μέσω των αναγνωστών απέτυχε θα πρέπει εκ των πραγμάτων να ενεργοποιηθεί ο δεύτερος τρόπος για τη διανομή της εφημερίδας μέσω των συλλόγων. Και λετε επίσης πως ενδεχομένως αυτός ο τρόπος να αποτελέσει αφορμή για την καλύτερη οργάνωση των Συλλόγων.

• Υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι για να βοηθήσει η Ομοσπονδία του Συλλόγους να οργανωθούν καλύτερα.
• Επιπλέον οι άνθρωποι των Διοικητικών Συμβουλίων δεν πρέπει να γίνουν ταχυδρόμοι και εισπράκτορες συνδρομών. Άλλωστε έχουν αρκετά στο κεφάλι τους για να τους επιφορτίσετε και με αυτή την ευθύνη
  
• Θεωρώ πως η επιλογή αυτή θα υποβαθμίσει την εφημερίδα.

Σωστά αναφέρετε πως τίποτα δεν επιβάλλεται και πως η πρόταση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει πηγή προβληματισμού. Στα πλαίσια αυτά λοιπόν κι εγώ καταθέτω τις απόψεις μου.

1. Η εφημερίδα όχι μόνο δεν πρέπει να περιορίσει τους αναγνώστες της αλλά αντίθετα θα πρέπει να τους διευρύνει. Συμφωνώ πως πρέπει να γίνει εκκαθάριση διπλοεγγραφών αλλά και εγγραφών που δεν ισχύουν πλέον. Ωστόσο πιστεύω πως η εφημερίδα πρέπει να φτάνει σε κάθε σπίτι όπου υπάρχει έστω και το παραμικρό ενδιαφέρον. Επιπλέον θα πρέπει να αποστέλλεται σε κάθε φορέα πολιτιστικό, πολιτικό, οικονομικό προωθώντας με αυτό τον τρόπο το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για τους Σαρακατσάνους. Η μεγάλη αναγνωσιμότητα μιας εφημερίδας είναι τεράστιο όπλο επιδιώκοντας την εξεύρεση σοβαρών διαφημίσεων.
2. Η εφημερίδα πρέπει με κάθε τρόπο να αποκτήσει τακτικότητα στην έκδοσή της. Όταν αναζητείς διαφημίσεις δεν μπορείς να μην έχεις ένα έντυπο το οποίο εκδίδεται σε τακτική βάση. Τι θα τους πεις; Ότι πέρυσι εκδώσαμε 5 φύλλα και φέτος 3; Πρέπει πρώτα απ' όλα η εφημερίδα να αποκτήσει αξιοπιστία.
3. Η τακτικότητα της έκδοσης της εφημερίδας θα βοηθήσει και στην είσπραξη των συνδρομών. Όσο περισσότερα φύλλα τόσο συχνότερα έχεις την ευκαιρία να υπενθυμίσεις στον αναγνώστη την ανάγκη να πληρώσει την συνδρομή του.
   
4. Στα πρώτα βήματα μιας νέας προσπάθειας θα πρέπει να αναζητηθεί η βοήθεια των συλλόγων. Επικοινωνήστε με τους συλλόγους. Διορθώστε την λίστα διανομής. Δεν είναι κακό ο κάθε Σύλλογος να προσπαθήσει να εισπράξει κάποιες έστω συνδρομές ή/και να υπενθυμίσει σε κάποιους να τακτοποιήσουν την συνδρομή τους. Αυτό ωστόσο δεν πρέπει να είναι ένα μόνιμο μέτρο. Η εφημερίδα πρέπει από μόνη της να μάθει να εισπράττει τις συνδρομές της.
5. Θεωρώ πως η εφημερίδα έχει πολύ δρόμο να κάνει στον τομέα τον οργανωτικό.
   

• Πρέπει να υπάρχει λίστα διανομής ενημερωμένη με όλα τα βασικά στοιχεία των συνδρομητών, να είναι εύκολα επεξεργάσιμη και να προσφέρει σημαντικά στοιχεία πληροφόρησης.
  
• Πρέπει να παρακολουθούνται οι συνδρομές έτσι ώστε υπάρχει πληροφόρηση σχετικά με το ποιές περιοχές αποδίδουν τις συνδρομές τους και ποιές όχι και να γίνονται οι ανάλογες κινήσεις.
  
• Πρέπει να προσφερθούν κι άλλοι ενναλλακτικοί τρόποι πληρωμής της συνδρομής (π.χ. πιστωτική κάρτα, ταχυδρομική επιταγή) έτσι ώστε να διευκολυνθεί ο συνδρομητής να πληρώσει τη συνδρομή του.
  
• Πρέπει η εφημερίδα να αποκτήσει κάποια μορφή ανεξαρτησίας και αυτοδιαχείρησης πάντα μέσα στα πλαίσια της Π.Ο.Σ.Σ. έτσι ώστε τα οικονομικά αλλά και ποιοτικά μεγέθη εκπλήρωσης των σκοπών της να μπορούν να μετρηθούν πιο σωστά.
• Πρέπει τέλος στον τομέα της αναζήτησης διαφημήσεων να ισχυροποιηθεί πρώτα, να οργανωθεί καλύτερα και ύστερα να ξεφύγει από τα στενά όρια των Σαρακατσάνων επιχειρηματιών και να αναζητήσει διαφημήσεις από μεγάλες εταιρείες αξιοποιώντας το όπλο της μεγάλης αναγνωσιμότητας. Ας μήν ξεχνάμε πως υπάρχουν Αθηναϊκές εφημερίδες που κυκλοφορούν σε λιγότερα φύλλα και εισπράττουν μεγάλα ποσά απο διαφημήσεις.
  

Πολλά έγραψα και ενδεχομένως να κούρασα. Στόχος μου δεν είναι να κατακρίνω κανένα. Θέλω κι εγώ όπως πιστεύω οι περισσότεροι την επιτυχία της εφημερίδας. Επίσης θέλω μέσα από αυτό το ιστολόγιο να δώσω την αφορμή για περισσότερο προβληματισμό και περισσότερες απόψεις σχετικά με την εφημερίδα "Ηχώ των Σαρακατσαναίων".

Περιμένω λοιπόν και τις δικές σας απόψεις.

Χρήστος Κωτούλας
Μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου Σαρακατσανίων Νομού Ημαθίας
Διαχειριστής του Ιστολογίου
http://e-stavraetoi.blogspot.com/

Τι εφημερίδα θέλουμε;

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος(165) της εφημερίδας "Ηχώ των Σαρακατσαναίων" από όπου και το αναπαράγουμε.

H εφημερίδα «Ηχώ των Σαρακατσα­ναίων» ιδρύθηκε το 1978 από τον αείμνηστο Δημήτρη Καραγιάννη και αποτελεί όργανο την Πανελλή­νιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων Ελλάδος.

Η έκδοση της δεν ήταν απλά ένα ακόμη έντυπο στο χώρο της παράδοσης, αλλά ένα σημαντικό μέσο έκφρασης για όλους τους αστικοποιημένους πλέον Σαρακατσάνους, οι οποίοι για πρώτη φορά είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για θέματα του συναφιού τα οποία είχαν πανελλαδι­κή κάλυψη και δεν περιορίζονταν στην μικρή ακτίνα της δικής τους καθημερινότητας. Ήταν η πρώτη φορά που οι Σαρακατσάνοι συνυπήρχαν στον ίδιο έντυπο χώρο, από την Ήπειρο έως την Θράκη και από την Στερεά έως τη Μακεδονία. Αυτό το στοιχείο προσέδωσε μία εικόνα με ομοιογενή χαρακτηριστικά και διαχρονικά αποδείχθηκε ότι η έκδοση της εφημερίδας αποτέλεσε τον συνεκτικό ιστό της επικοινωνίας των Σαρακατσαναίων. Η «Ηχώ των Σαρακατσαναίων» ήταν και είναι ο φλάμπουρας της σύγ­χρονης έκφρασης των απανταχού Σαρακατσάνων. Όλα αυτά τα χρόνια, αξιόλογοι άνθρωποι αφιέρωσαν τον χρό­νο και το μεράκι τους για την έκδοση της εφημερίδας.

Σήμερα, 30 χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου φύλλου η εφημερίδα συνεχίζει να αποτελεί μέσο έκφρασης των Σαρακατσαναίων, αν και η τεχνολογική εξέλιξη έχει ανα­τρέψει τον παραδοσιακό τρόπο επικοινωνίας. Η επιθυμία όλων είναι η «Ηχώ των Σαρακατσαναίων» να είναι μια ζωντανή εφημερίδα και ασφαλώς να βρίσκεται στο σπίτι κάθε Σαρακατσάνου.

Όσον αφορά το πρώτο, εδώ και δύο χρόνια έχει καταβληθεί μία προσπάθεια από τα μέλη της συντακτικής επιτροπής και το αποτέλεσμα κατά γενική ομολογία θεωρείται ικανοποιητικό. Το ζητούμενο όμως είναι το δεύτερο, δηλαδή το πως θα βρίσκεται η εφημε­ρίδα ανά δίμηνο στο σπίτι όλων των Σαρακατσαναίων. Η επίλυση του προβλήματος μας αφορά όλους, αλλά κυρί­ως είναι υπόθεση της Ομοσπονδίας, η οποία πρέπει να φροντίζει για την ομαλή λειτουργία της εφημερίδας, εξα­σφαλίζοντας τους οικονομικούς πόρους για την έκδοση, Είναι θέμα της Ομοσπονδίας η δημιουργία ενός μηχανι­σμού είσπραξης των συνδρομών, ή η χρηματοδότηση από ιδίους πόρους, ή η αναζήτηση επιχορήγησης από κρατικούς φορείς.

Στο φύλλο 164 του Ιανουαρίου 2008, είχε δημοσιευθεί ένα προσχέδιο για την κυκλοφορία της εφημερίδας, σε σχέση με την εξασφάλιση των πόρων για την έκδοση. Εκεί έγινε αναφορά για την εξασφάλιση των οικονομικών πόρων και προτάθηκαν δύο τρόποι διανο­μής. Πρώτον με απευθείας αποστολή και κατάθεση των συνδρομών από τους αναγνώστες και δεύτερον την απο­στολή στους συλλόγους οι οποίοι θα διανέμουν την εφη­μερίδα στα μέλη τους αποδίδοντας στην εφημερίδα το ποσό που τους αναλογεί. Ο πρώτος τρόπος αποδείχθηκε ανεπιτυχής καθόσον οι αναγνώστες δεν ανταποκρίθη­καν στην έκκληση της εφημερίδας για την καταβολή των συνδρομών. Έτσι τα φύλλα των δυο τελευταίων ετών κα­λύφθηκαν από οικονομικές πρωτοβουλίες της Ομοσπον­δίας και ορισμένων ιδιωτών. Επί πλέον η αποστολή της εφημερίδας βασίστηκε σε μη ενημερωμένο αρχείο ανα­γνωστών, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σπατάλη σε σχέση με τα φύλλα. Αυτοί ήταν οι λόγοι που η εφημερί­δα δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει σταθερή περιοδικότητα στην έκδοση της.

Όμως αυτός ο τρόπος δεν μπορεί να συ­νεχιστεί, επειδή ενέχει κινδύνους για ασυνεπή κυκλοφο­ρία αλλά ακόμη και τη βιωσιμότητα της εφημερίδας. Εκ των πραγμάτων θα πρέπει να ενεργοποιηθεί ο δεύτερος τρόπος για τη διανομή της εφημερίδας στους αναγνώστες μέσω των συλλόγων. Η πρόταση αυτή για να υλοποιηθεί πρέπει να βασιστεί σε τρεις άξονες - την ομοσπονδία, τους συλλόγους και τα μέλη. Η ομοσπονδία θα πρέπει να επεξεργαστεί τη διαδικασία με τους συλλόγους, για να δρομολογηθεί η συστηματική καταγραφή των ενερ­γών μελών κάθε συλλόγου, έτσι ώστε να οδηγηθούμε σε ένα πραγματικό αριθμό αναγνωστών και κατά συνέπεια φύλλων.

Προσωπική μου άποψη είναι ότι ο τρόπος αυ­τός πρέπει να αποτελέσει την ευκαιρία για την καλύτερη οργάνωση των συλλόγων, σε σχέση με τη δημιουργία αξι­όπιστου μητρώου μελών όχι μόνο για την αποστολή της εφημερίδας αλλά και για τη βελτίωση της δραστηριοποί­ησης των. Ίσως θα είναι και η αφορμή να βελτιωθούν και ορισμένοι σύλλογοι που έχουν ατονήσει. Ασφαλώς τίποτα δεν επιβάλλεται, πόσο μάλλον σε μια υπόθεση που στηρί­ζεται στην εθελοντική προσφορά, γι αυτό και η πρόταση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει πηγή προβληματισμού για την συνολικότερη αναβάθμιση και των συλλόγων και της εφημερίδας. Μάλιστα το επερχόμενο συνέδριο την άνοιξη στην Ηγουμενίτσα προσφέρεται για την ανάπτυξη απόψε­ων για την εφημερίδα. Όλες όμως θα πρέπει να έχουν ως αφετηρία την λέξη ΕΥΘΥΝΗ.

Γιώργος Κολοβός
Μέλος της Συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας
"Ηχώ των Σαρακατσαναίων"

Εγώ είμαι Σαρακατσάνα

Ένα πολύ καλό αφιέρωμα στα Ζαγοροχώρια από το περιοδικό passport (τεύχος Δεκεμβρίου) της εφημερίδας Καθημερινή.

Στην ενότητα "Ζαγορίσια μουσεία, η ιστορία μέσα από έξι χώρους", το περιοδικό μας περιπλανεί σε έξι διαφορετικά μουσεία. Ανάμεσα σ' αυτά και η περίφημη Σαρακατσάνικη Στάνη της Αδελφότητας Σαρακατσαναίων Ηπείρου.

Το οδοιπορικό μας στο Ζαγόρι συνεχίστηκε με πορεία προς το Ηλιοχώρι, μια διαδρομή που ο χάρτης θα έπρεπε να είχε χαρακτηρίσει «πράσινη», λόγω της άγριας ομορφιάς του φυσικού τοπίου. Ανάμεσα στα πεύκα διακρίνονται ξαφνικά οι αχυρένιες καλύβες. Το κάθε τσελιγκάτο (σαρακατσάνικη κοινότητα) αποτελούνταν από 7 με 10 οικογένειες, σε ισάριθμες καλύβες, ενώ περιλαμβανόταν ακόμα και το Δασκαλοκάλυβο. Στην καλύβα αυτή ένας έμμισθος δάσκαλος παρέδιδε μαθήματα στα παιδιά, ενώ το βράδυ για να κοιμηθεί μετέτρεπε την ίδια τη σχολική έδρα σε κρεβάτι του... Ο Σπύρος Κατέρης, Σαρακατσάνος κτηνοτρόφος που ζει ένα σύγχρονο νομαδικό τρόπο ζωής, μας ενημερώνει ότι οι συντοπίτες του ζούσαν «σε καλύβες φτιαγμένες από ξύλο και άχυρο, μέχρι και τη δεκαετία του '60», ώσπου να ενταχθούν στα χωριά και οι τελευταίοι. Το καλοκαίρι το περνάει μαζί με τα ζώα του στο Σκαμνέλι, ώσπου να επιστρέψει, μετά τις 15 Νοεμβρίου, στο άλλο του χωριό, τα Σύβοτα Θεσπρωτίας. Με τη διαφορά, φυσικά, ότι οι Σαρακατσαναίοι παλαιότερα αντί για τζιπ χρησιμοποιούσαν μουλάρια για τις μετακινήσεις τους και οι άντρες πήγαιναν καβάλα στα ζώα, ενώ οι γυναίκες προπορεύονταν με τα πόδια. Αυτές άλλωστε έκαναν τότε όλες τις δουλειές: κουβαλούσαν τις βαρέλες με το νερό, ζύμωναν, έφτιαχναν τα κιλίμια κ.ά. Εάν βρεθείτε στην περιοχή τον Αύγουστο επισκεφθείτε τη Στάνη το πρώτο Σαββατοκύριακο του μήνα προκειμένου να παρευρεθείτε στο πανηπειρωτικό αντάμωμα των Σαρακατσάνων. Μια εντυπωσιακή εκδήλωση στην οποία λαμβάνουν μέρος περίπου 8.000 άτομα.

ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΤΕ: Να συνομιλήσετε με τους Σαρακατσάνους που έρχονται στο καφέ της Στάνης για να ακούσετε τις αυθεντικές διηγήσεις τους.
ΤΟΠΟΣ: Ελαφότοπος (10 χιλιόμετρα από το Σκαμνέλι, στο δρόμο προς το χωριό Ηλιοχώρι).
ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: Ανοιχτά από 08.30 έως 15.00.
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Τ/26530-22.762, κυρία Αθανασία Κοντογιάννη.
ΕΙΣΟΔΟΣ: Ελεύθερη για το κοινό.

Κι όταν ο ρεπόρτερ φτάνει στο Βραδέτο διαβάστε τι γράφει για την συνομιλία του με την ιδιοκτήτρια του μοναδικού καφενείου του χωριού και για την παρουσία των Σαρακατσάνων στα Ζαγοροχώρια.

«Εγώ είμαι Σαρακατσάνα», λέει δωρική και επιβλητική η κυρά Κωστάντω Αναγνωστοπούλου στο καφενεδάκι της, το μοναδικό μαγαζί του Βραδέτου. Χωριό Σαρακατσάνων, το Βραδέτο είναι επίσης το ψηλότερο Ζαγοροχώρι (υψόμετρο 1.340). Οι Σαρακατσάνοι έρχονταν αιώνες στα Ζαγοροχώρια, νοίκιαζαν τα θερινά βοσκοτόπια της Τύμφης και ζούσαν πάντα έξω από τα χωριά. Από τα χρόνια του Μεσοπολέμου και ειδικά μετά τον Εμφύλιο, όταν οι γηγενείς Ζαγορίσιοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους, οι Σαρακατσάνοι ήρθαν κι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Ζαγόρι, φέρνοντας διαφορετικό πολιτισμό από αυτόν που υπήρχε έως τότε στα χωριά. Σήμερα, Σαρακατσάνοι είναι η μεγάλη πλειοψηφία των μόνιμων κατοίκων στα Ζαγοροχώρια.

Βέβαια η παρουσία των Σαρακατσαναίων στα Ζαγοροχώρια δεν είναι άγνωστη στους Σαρακατσάνους. Ωστόσο άρθρα σαν αυτά βοηθούν στη γνωριμία του υπόλοιπου κόσμου με τους Σαρακατσάνους μια και σε γενικές γραμμές η παρουσία των Σαρακατσαναίων στα ΜΜΕ είναι αν όχι ανύπαρκτη τουλάχιστον ανεπαρκή.

Και κάτι άλλο. Η γνωστοποίηση της καταγωγής μας στον υπόλοιπο κόσμο αποτέλεσε ένα ταμπού στις πρώτες δεκαετίες μετά την εγκατάσταση των Σαρακατσάνων στα χωριά και στις πόλεις. Στην προσπάθεια για ένταξη τους στο υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο των χωριών και των πόλεων οι Σαρακατσάνοι πολλές φορές απέφευγαν να γνωστοποιήσουν την καταγωγή τους. Η κυρά Κωνστάντω μας δίνει εδώ ένα καλό μάθημα.

Αστικοποιηθήκαμε πλέον. Είναι η ώρα να αναδείξουμε την καταγωγή μας και την ιστορία μας. Γιατί άνθρωπος χωρίς ιστορία και προγόνους μιάζει με σπίτι χωρίς θεμέλια. Και άνθρωπος χωρίς παρελθόν είναι άνθρωπος δίχως μέλλον.

Διαβάστε όλο το αφιέρωμα στα Ζαγοροχώρια πατώντας εδώ.